از «یا او یا ما» تا بازگشت؛ پرونده جنجالی مورینیو در رئال مادرید
درموت کوریگان/نیویورک تایمز
بازگشت ژوزه مورینیو به سانتیاگو برنابئو، نمایشی دراماتیک و جنجالی بود.
برای نخستین بار پس از پایان دوران پرتنش سهسالهاش بهعنوان سرمربی رئال مادرید در سال ۲۰۱۳، او در ۲۵ فوریه امسال به باشگاه سابقش بازگشت؛ این بار در قامت سرمربی بنفیکا و برای هدایت این تیم در دیدار برگشت مرحله پلیآف حذفی لیگ قهرمانان اروپا.
در دیدار رفت که یک هفته قبل در لیسبون برگزار شد، مورینیو به دلیل اعتراض به تصمیم داوری از کنار زمین اخراج شد. پس از شکست یک بر صفر بنفیکا، اظهارات مورینیو درباره ادعای توهین نژادپرستانه جانلوکا پرستیانی، وینگر بنفیکا، به وینیسیوس جونیور، مهاجم رئال مادرید، در سراسر جهان خبرساز شد؛ اتهامی که پرستیانی آن را رد کرد.
مورینیو ابتدا در زمین مسابقه به وینیسیوس جونیور گفت که هیچکس در بنفیکا نمیتواند رفتار نژادپرستانهای داشته باشد، چرا که اوزهبیو، اسطوره باشگاه، سیاهپوست بوده است. او سپس ظاهراً این بازیکن ۲۶ ساله را متهم کرد که هنگام شادی پس از تنها گل بازی، عمداً باعث تحریک واکنش دیگران شده است.
پس از انجام تحقیقات، یوفا در ماه آوریل پرستیانی را به دلیل رفتار همجنسگراستیزانه، نه نژادپرستانه، به شش جلسه محرومیت محکوم کرد.
مورینیو در زمان وقوع این اتفاق در ۱۷ فوریه، در گفتوگو با آمازون پرایم گفت: «به او (وینیسیوس جونیور) گفتم وقتی چنین گلی میزنی، فقط خوشحالی کن و برگرد. وقتی درباره نژادپرستی بحث میکرد، به او گفتم بزرگترین شخصیت تاریخ این باشگاه سیاهپوست است. آخرین چیزی که میتوان درباره این باشگاه گفت، نژادپرست بودن است. یک جای کار ایراد دارد، چون هر ورزشگاهی که وینیسیوس در آن بازی میکند، یک اتفاقی رخ میدهد. همیشه همینطور است.»
در رئال مادرید درباره اظهارات مورینیو حرف چندانی زده نشد. پس از اعلام رسمی انتخاب او بهعنوان سرمربی جدید باشگاه در ۱۱ ژوئن نیز این وضعیت تغییری نکرد.
اما سهشنبه شب، مورینیو در مصاحبه با شبکه تلویزیونی اسپانیایی کواترو، درباره اتفاقات آن روز مورد پرسش قرار گرفت.
این مربی ۶۳ ساله گفت: «پاسخ خیلی ساده است. پرستیانی بازیکن من بود. همین. جای بحثی وجود ندارد. اگر پرستیانی بازیکن من باشد… ۲۰ نفر دیگر هم میتوانند بیایند، من طرف پرستیانی هستم و دیگر هیچ. وینی حالا این را میداند؛ میداند من در کدام سمت ایستادهام و میداند که میتواند به من نگاه کند و روی حمایت من حساب کند.»
منابع نزدیک به وینیسیوس جونیور گفتند که او و مورینیو درباره این موضوع دیدگاههای متفاوتی داشتند، اما تأکید کردند که پس از گفتوگوهایی که از زمان انتصاب دوباره این مربی انجام شده، رابطه میان آنها خوب است.
مورینیو پیش از این نیز چهرهای بهشدت جنجالی در رئال مادرید بود. او در نشست خبری پیش از آن دیدار پلیآف در ماه فوریه، دوران حضورش در این باشگاه بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ را «سخت، شدید و تقریباً خشن» توصیف کرد.
در آن دوران، شکافهایی عمیق و ماندگار شکل گرفت. رابطه مورینیو با چند بازیکن سرشناس و اسطورهای، از جمله ایکر کاسیاس، سرخیو راموس و کریستیانو رونالدو، بهشدت آسیب دید. فلورنتینو پرز، رئیس باشگاه، هیچگاه بهصورت علنی اقدامات تفرقهبرانگیز مورینیو را محکوم نکرد و سایه حضور او نیز هیچوقت واقعاً از برنابئو کنار نرفت.
برای درک دلیل این اتفاق، کافی است نگاهی دوباره به وقایع آن دوران بیندازیم.
مورینیو در تابستان ۲۰۱۰ به رئال مادرید پیوست؛ در حالی که میتوان گفت در آن زمان یکی از سرشناسترین مربیان فوتبال جهان بود. تیم اینتر او بهتازگی سهگانه اروپایی را فتح کرده بود و قهرمانی آن سال در لیگ قهرمانان اروپا نیز پس از پیروزی دراماتیک برابر بارسلونای پپ گواردیولا در مرحله نیمهنهایی به دست آمده بود.
مورینیو در مراسم معارفه خود در برنابئو گفت: «نمیدانم برای مربیگری رئال مادرید به دنیا آمدهام یا نه، اما برای مربی فوتبال بودن به دنیا آمدهام. و چالشهای بزرگ را دوست دارم. بهزودی تیمی خواهم ساخت که هویت و آینده خاص خودش را داشته باشد.»
رئال مادرید در ۱۲ بازی نخست خود در لالیگا ۳۲ امتیاز کسب کرد، اما مورینیو خیلی زود وارد درگیریهای لفظی متعددی شد. او در نشستهای خبری با خبرنگاران محلی بر سر فرصت دادن به بازیکنان پرورشیافته در آکادمی باشگاه بحث میکرد و میگفت: «پدرو لئون (وینگر اسپانیایی که در سال ۲۰۱۰ از ختافه به خدمت گرفته شد) زیدان یا مارادونا نیست.»
او همچنین سرمربی سویا را مورد تمسخر قرار داد و گفت: «گریگوریو مانسانو کیست؟ من او را نمیشناسم.»
در واکنش به انتقادها از چنین رفتارهایی، امیلیو بوتراگنیو، مدیر باشگاه و بازیکن اسطورهای سابق رئال مادرید، گفت: «ما مورینیو را برای دوست شدن با دیگران به خدمت نگرفتیم؛ او را آوردیم تا جام ببرد.»
رئال مادرید پیش از نخستین الکلاسیکوی فصل، با یک امتیاز بیشتر از بارسلونا در صدر جدول لالیگا قرار داشت. شکست سنگین ۵ بر صفر برابر بارسلونا در نوامبر ۲۰۱۰ در ورزشگاه نوکمپ، ضربه بزرگی به نظر میرسید، اما مورینیو که در بازیهای سیاسی و مدیریتی مهارت زیادی داشت، از این تحقیر برای افزایش قدرت خود استفاده کرد و خورخه والدانو، بازیکن و سرمربی سابق رئال مادرید که نماد ارزشهای سنتی باشگاه بود، عملاً از تصمیمگیریهای ورزشی کنار گذاشته شد.
مورینیو همچنین بهصورت علنی خواستار حمایت بیشتر باشگاه در بازار نقلوانتقالات شد. او در تلاش برای تحت فشار قرار دادن علنی فلورنتینو پرز جهت جذب مهاجمی بهتر از کریم بنزما، که در آن زمان ۲۲ سال داشت و دومین فصل حضورش در باشگاه را سپری میکرد، گفت: «اگر با سگ به شکار بروید، بیشتر از زمانی که با گربه به شکار بروید شکار میکنید.»
آن بهار، چهار الکلاسیکو در فاصله تنها ۱۷ روز برگزار شد و تمام دنیای فوتبال چشم به این رقابتها دوخته بود. تساوی یک-یک دو تیم در ۱۶ آوریل، که در ورزشگاه خانگی رئال مادرید رقم خورد، تقریباً قهرمانی بارسلونا در لیگ را قطعی کرد. چهار روز بعد، ضربه سر کریستیانو رونالدو در وقتهای اضافه، فینال فیزیکی و نزدیک کوپا دلری را به سود رئال مادرید رقم زد.
پیش از دیدار رفت مرحله نیمهنهایی لیگ قهرمانان اروپا در ۲۷ آوریل، مورینیو با لحنی طعنهآمیز از پپ گواردیولا به دلیل انتقاد از داورانی که تصمیمهای درست گرفته بودند، انتقاد کرد. گواردیولا نیز همان روز در اتاق کنفرانس خبری برنابئو پاسخ او را داد.
او گفت: «او رئیس این اتاق است؛ باهوشترین مرد دنیاست. ما چهار سال در بارسلونا با هم بودیم (زمانی که مورینیو بهعنوان دستیار در این باشگاه کاتالان کار میکرد). او من را میشناسد و من هم او را میشناسم.»
بازی در برنابئو بدون گل دنبال میشد که پپه، مدافع رئال مادرید، از زمین اخراج شد. لیونل مسی سپس دو گل به ثمر رساند که یکی از آنها یک حرکت انفرادی فوقالعاده بود تا بارسلونا با برتری ۲ بر صفر زمین را ترک کند. مورینیو پس از بازی با عصبانیت مدعی شد توطئهای علیه او شکل گرفته است؛ توطئهای که به ادعای او پای شش داور مختلف، یوفا، فدراسیون فوتبال اسپانیا و حتی یونیسف، اسپانسر وقت پیراهن بارسلونا، در میان بود.
مورینیو در یک نشست خبری غیرعادی گفت: «گواردیولا مربی فوقالعادهای است، اما او یک قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا را با یک رسوایی در استمفوردبریج به دست آورد و اگر دوباره قهرمان شود، این بار رسوایی برنابئو خواهد بود. من از اینکه چنینطوری پیروز شوم، خجالت میکشم.»
یوفا مورینیو را ۵۰ هزار یورو (۵۸ هزار دلار و ۴۲۸۰۰ پوند با نرخ فعلی ارز) جریمه و او را برای پنج مسابقه محروم کرد؛ محرومیتی که پس از درخواست تجدیدنظر به سه بازی کاهش یافت. بارسلونا در ادامه، پس از تساوی یک-یک در دیدار برگشت و پیروزی ۳ بر یک برابر منچستریونایتدِ سر الکس فرگوسن در فینال، قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد.
با این حال، بسیاری از هواداران رئال مادرید و همچنین فلورنتینو پرز، رویکرد فوقالعاده تهاجمی و تقابلی مورینیو را پذیرفته بودند. او نیز همچنان به افزایش تنش و درگیری ادامه میداد.
در دیدار برگشت سوپرجام اسپانیا در ماه اوت همان سال در نوکمپ، گل دیرهنگام مسی باعث شد بارسلونا در مجموع دو بازی با نتیجه ۵ بر ۴ پیش بیفتد. در وقتهای تلفشده، خطای مارسلو روی سسک فابرگاس باعث درگیری کنار زمین شد و در جریان این درگیری، مورینیو انگشت خود را در چشم تیتو ویلانوا، دستیار وقت سرمربی بارسلونا، فرو کرد.
مورینیو پس از بازی، ویلانوا را با نام «پیتو» خطاب کرد؛ واژهای عامیانه در زبان اسپانیایی برای اشاره به اندام جنسی مردانه.
با وجود اعتراضهای گسترده به رفتار او، مورینیو حاضر به عذرخواهی نشد. با این حال، پیامکهایی که الادیو پارامس، سخنگوی او، برای خبرنگاران ارسال کرد، نشان میداد که مورینیو به دلیل کمبود حمایت از سوی مدیران رئال مادرید ممکن است از سمت خود استعفا دهد. پارامس بعدها گفت این پیامها را او ارسال نکرده و فردی بدون اطلاعش از یک شماره قدیمی متعلق به او استفاده کرده است.
مورینیو در بیانیهای که از طریق وبسایت رئال مادرید منتشر شد، اعلام کرد که «به هیچ وجه» قصد جدایی ندارد. در این بیانیه آمده بود: «همچنین میخواهم از مادریدیستاها، و فقط از آنها، به خاطر رفتارم در آخرین بازی عذرخواهی کنم.»
هواداران دوآتشه رئال مادرید در برنابئو از مورینیو حمایت کردند و بنری با این مضمون که «مو، انگشت تو راه را به ما نشان میدهد» تا پاییز در ورزشگاه باقی ماند.
اما برخی افراد در باشگاه، از جمله ایکر کاسیاس، کاپیتان و دروازهبان تیم، معتقد بودند مربی پا را از حد فراتر گذاشته است و با همتیمیهای خود در تیم ملی اسپانیا که در بارسلونا بازی میکردند، تماس گرفتند. کاسیاس بعدها به روزنامه الپاییس گفت: «من با ژاوی تماس گرفتم، چون این وظیفه و مسئولیت من بود. چون داشتیم اشتباه میکردیم و اوضاع را خراب میکردیم.»
مورینیو این اقدام را خیانتی به خود میدانست و بهشدت عصبانی شد. کاسیاس برای مدتی از ترکیب تیم کنار گذاشته شد و مورینیو توضیح داد که دلیل این تصمیم آن بود که قهرمان جام جهانی ۲۰۱۰ احساس کرده «دستنیافتنی» است و به همین دلیل استانداردهای عملکردش را پایین آورده است.
وقتی بارسلونا در ۱۰ دسامبر با نتیجه ۳ بر یک در برنابئو به پیروزی رسید، بسیاری از هواداران حاضر در ورزشگاه مورینیو را هو کردند؛ هوادارانی که به نظر میرسید در این اختلاف، طرف دروازهبان خود را گرفته بودند، نه سرمربی تیم را.
مورینیو آن شب گفت: «من مادریدیسمو را درک میکنم، اما به حرفهایش گوش نمیدهم. زیدان اینجا هو شده، رونالدوی برزیلی و کریستیانو رونالدو هم هو شدهاند. چرا من نشوم؟»
ماه بعد، پس از اینکه رئال مادرید در مرحله یکچهارم نهایی کوپا دلری مقابل بارسلونا حذف شد، مورینیو در پارکینگ ورزشگاه نوکمپ منتظر ماند تا با فرناندو تیکسیرا ویتیینس، داور مسابقه، درگیر شود؛ داوری که در آن بازی به هفت بازیکن رئال مادرید کارت زرد نشان داده و در دقایق پایانی سرخیو راموس را اخراج کرده بود.
با این حال، به نظر میرسید فضای پرتنش دستکم در لالیگا باعث متحدتر شدن رئال مادرید شد. گل پیروزیبخش و قاطع کریستیانو رونالدو در برد ۲ بر یک رئال مادرید مقابل بارسلونا در الکلاسیکوی ۲۱ آوریل در نوکمپ، عملاً قهرمانی لیگ را قطعی کرد. رئال مادرید در پایان فصل با کسب ۱۰۰ امتیاز، رکورد جدیدی برای بیشترین امتیاز در یک فصل به ثبت رساند؛ رکوردی که بارسلونا در فصل بعد آن را تکرار کرد. ۱۲۱ گل رئال مادرید در آن فصل نیز همچنان رکوردی دستنیافتنی باقی مانده است.
اما در لیگ قهرمانان اروپا، رئال مادرید بار دیگر با ناکامی روبهرو شد و بایرن مونیخ در ضربات پنالتی مرحله نیمهنهایی در برنابئو به پیروزی رسید. مورینیو از این شکست برای مطالبه امتیازات بیشتر از پرز استفاده کرد؛ از جمله کنترل بیشتر بر نقلوانتقالات. در همین دوره، زینالدین زیدان نیز از سمت مدیر ورزشی کنار رفت و مسئولیت جدیدی در آکادمی باشگاه بر عهده گرفت.
در سومین فصل حضور مورینیو، تنشها سرانجام به نقطه انفجار رسید.
رئال مادرید فصل ۲۰۱۳-۲۰۱۲ را با شرایطی ناامیدکننده آغاز کرد و در چهار بازی نخست لالیگا تنها یک پیروزی به دست آورد. مورینیو در ملأعام بازیکنانش را مقصر دانست.
او پس از شکست برابر سویا در ماه سپتامبر، در نشست خبری گفت: «در حال حاضر من تیمی ندارم.» در آن مقطع، ژابی آلونسو و آلوارو آربلوا از معدود بازیکنانی بودند که همچنان از سرمربی خود حمایت میکردند و حتی ستارههای پرتغالی تیم، کریستیانو رونالدو و پپه، نیز از مربی خود ناراضی شده بودند.
رابطه مورینیو با رسانهها نیز بهشدت تیره و خصمانه شده بود. او در مقاطعی نشستهای خبری را تحریم میکرد و آیتور کارانکا، دستیارش، را به جای خود میفرستاد. در ژانویه ۲۰۱۳، روزنامه مارکا گزارش داد که کاسیاس و راموس در جلسهای در محل تمرین به پرز گفتهاند: «یا او یا ما.» مورینیو نیز در واکنش بار دیگر تهدید به جدایی کرد، اما پس از آنکه رئیس باشگاه بار دیگر بهصورت علنی از او حمایت کرد، از تصمیم خود منصرف شد.
کاسیاس بهطور کامل از ترکیب تیم کنار گذاشته شد و دیگو لوپس بهعنوان دروازهبان اول به خدمت گرفته شد. با این حال، بارسلونا همچنان کنترل رقابت قهرمانی را در اختیار داشت؛ آن هم در شرایطی که تیتو ویلانوا تحت درمان سرطان بود. پس از شکست سنگین ۴ بر یک برابر بوروسیا دورتموند در دیدار رفت مرحله نیمهنهایی لیگ قهرمانان اروپا در ۲۴ آوریل، انسجام رئال مادرید کاملاً از بین رفت.
چند روز پس از قطعی شدن سومین حذف متوالی رئال مادرید در مرحله نیمهنهایی لیگ قهرمانان اروپا، کریستیانو رونالدو در جریان پیروزی برابر رئال وایادولید در ۴ مه، پس از به ثمر رساندن گل، به سمت نیمکت دوید و به زبان پرتغالی به مورینیو گفت: «برو به درک.»
تحقیر نهایی فصل نیز در فینال کوپا دلری رقم خورد؛ جایی که رئال مادرید در برنابئو برابر همشهری خود، اتلتیکو مادرید، شکست خورد و هم مورینیو و هم رونالدو با کارت قرمز از زمین اخراج شدند. با اینکه مورینیو هنوز سه سال دیگر از قرارداد تمدیدشدهاش که تابستان قبل امضا کرده بود باقی مانده بود، مشخص بود دوران حضورش در باشگاه به پایان رسیده است.
فلورنتینو پرز هنگام اعلام جدایی مورینیو، که آن را تصمیمی مشترک توصیف کرد، گفت: «هر مربی شخصیت خاص خودش را دارد؛ سطح انتظارات و میزان رقابتطلبی او متفاوت است.
«آیا او مرتکب اشتباهاتی شده است؟ قطعاً. خودش هم این موضوع را پذیرفته است. اما فشار در رئال مادرید بسیار زیاد است و مورینیو سطح بالاتری از شدت و رقابتطلبی را به تیم آورد. ما به جایگاهی که اکنون در آن قرار داریم افتخار میکنیم.»
ژوزه مورینیو پس از ادعای توهین نژادپرستانه وینیسیوس جونیور، او را گرفت تا با این بازیکن صحبت کند.
مورینیو در یک نشست خبری گفت: «من یکی از معدود مربیانی هستم که بدون اخراج شدن، رئال مادرید را ترک کردم.
«وقتی تصمیم گرفتم بروم، رئیس باشگاه به من گفت که حالا کار آسانتر شده است؛ بخش سخت ماجرا تمام شده و روزهای خوب در راه هستند. هر کاری که رئال مادرید بعد از آن انجام داد، فقط باعث خوشحالی من شد. اما تمجیدها باید نصیب کسانی شود که آنجا بودند و قهرمان شدند.»
بازیکنان دیگری که مورینیو در دوران حضورش در برنابئو بهصورت علنی از آنها انتقاد کرده بود، از جمله سامی خدیرا و مسعود اوزیل، نیز بعدها مدعی شدند که درگیری و تنش به تیم کمک کرد تا درک کند برای قهرمان شدن چه چیزی لازم است. خدیرا، ۳۹ ساله، اکنون عضوی از کادر فنی مورینیو است.
آلوارو آربلوا، که پس از اخراج ژابی آلونسو از ژانویه تا پایان فصل گذشته هدایت رئال مادرید را بر عهده داشت، یکی از افرادی است که بهصورت علنی معتقد بوده مورینیو ذهنیت پیروزی را در تیم ایجاد کرد؛ ذهنیتی که بعدها زیربنای چندین قهرمانی رئال مادرید در لیگ قهرمانان اروپا با هدایت کارلو آنچلوتی و زینالدین زیدان شد.
مورینیو نیز در آستانه دیدار بنفیکا و رئال مادرید در لیگ قهرمانان اروپا در ماه فوریه، ظاهراً با این دیدگاه موافق بود که دوران حضورش در مادرید، دورهای دشوار اما ضروری بوده است.
مورینیو در یک نشست خبری گفت: «من یکی از معدود مربیانی هستم که بدون اخراج شدن، رئال مادرید را ترک کردم.
«وقتی تصمیم گرفتم بروم، رئیس باشگاه به من گفت که حالا کار آسانتر شده است؛ بخش سخت ماجرا تمام شده و روزهای خوب در راه هستند. هر کاری که رئال مادرید بعد از آن انجام داد، فقط باعث خوشحالی من شد. اما تمجیدها باید نصیب کسانی شود که آنجا بودند و قهرمان شدند.»
بازیکنان دیگری که مورینیو در دوران حضورش در برنابئو بهصورت علنی از آنها انتقاد کرده بود، از جمله سامی خدیرا و مسعود اوزیل، نیز بعدها مدعی شدند که درگیری و تنش به تیم کمک کرد تا درک کند برای قهرمان شدن چه چیزی لازم است. خدیرا، ۳۹ ساله، اکنون عضوی از کادر فنی مورینیو است.
مورینیو در یک نشست خبری گفت: «نمیخواهم به داستانهایی که اصلاً وجود ندارند، دامن بزنم.» او اضافه کرد که امیدوار است آربلوا در رئال مادرید بماند، اما همزمان از وجود یک «بند فسخ» در قراردادش با بنفیکا پرده برداشت که در صورت تمایل میتواند از آن استفاده کند؛ سپس از «ارتباطی که برای همیشه ادامه خواهد داشت» با رئال مادرید سخن گفت.
پس از اظهارات مورینیو درباره وینیسیوس جونیور در اوایل سال جاری، تصور اینکه او بار دیگر روی نیمکت رئال مادرید بنشیند، بسیار بعید به نظر میرسید. اما حالا، در حالی که رئال مادرید شنبه فصل جدید لالیگا را با دیداری خارج از خانه مقابل اسپانیول آغاز میکند، مورینیو بازگشته است؛ با تمام آن تاریخچه جنجالی که همچنان همراه اوست.
ایده بازگشت او به نیمکت رئال مادرید پس از آن اظهارات درباره وینیسیوس جونیور در اوایل سال جاری، بسیار دور از ذهن به نظر میرسید. اما حالا، در حالی که رئال مادرید شنبه فصل جدید لالیگا را با دیداری خارج از خانه مقابل اسپانیول آغاز میکند، مورینیو بازگشته است؛ با تمام آن تاریخچهای که همچنان به دنبال اوست.
عجب کصونه واویلایی بوده