ژاپن، آلمان و فوتبال؛ روایت یک تسخیر آرام
فرانکفورتر آلگماینه سایتونگ
کالین شونه/آلمان-شهر ماینتس:رویای حضور در بوندس‌لیگا، بیش از هر کشور دیگری، بازیکنان ژاپنی را به خود جذب می‌کند. بعضی از آن‌ها میلیون‌ها درآمد دارند و بعضی دیگر، نه‌تنها سودی نمی‌برند، بلکه متحمل ضرر هم می‌شوند.
یک بعدازظهر گرم در یکشنبه‌ای از ماه سپتامبر است. آفتاب بر زمین‌های ورزشی حاشیه منطقه صنعتی ماینتس می‌تابد و آسمان صاف و بی‌ابر است. با هر وزش نسیم، بوی ماهی پولاک سرخ‌شده و خمیر داغ در هوا می‌پیچد. جشنواره ژاپنی باشگاه اف‌سی باسارا ماینتس فقط به فوتبال ژاپن اختصاص ندارد؛ برگزارکنندگان می‌خواهند بازدیدکنندگان را با فرهنگ و غذاهای این کشور هم آشنا کنند. از چای ماچا گرفته تا اونیگیری‌هایی که از یک کامیون غذافروشی عرضه می‌شوند، همه‌چیز حال‌وهوای ژاپن دارد. در گوشه‌وکنار جشنواره، ظروف سفالی سنتی ژاپنی و محصولات دیگری هم برای فروش گذاشته‌اند.
«باسارا» در زبان ژاپنی به معنای «الماس» است؛ سنگی قیمتی که نماد پدیده‌ای شگفت‌انگیز به شمار می‌رود.
در حال حاضر، بیش از ۴۰۰ فوتبالیست ژاپنی از بوندس‌لیگا گرفته تا پایین‌ترین رده‌های فوتبال آماتوری آلمان بازی می‌کنند. اگر داده‌های وب‌سایت تخصصی ترانسفرمارکت را مبنا قرار دهیم، تنها شمار اندکی از ملیت‌ها در فوتبال آلمان حضوری پررنگ‌تر از ژاپنی‌ها دارند. البته در مورد ترکیه و کرواسی، این موضوع عمدتاً به تعداد زیاد فوتبالیست‌هایی برمی‌گردد که در آلمان متولد شده‌اند و تابعیت دوگانه دارند.
اما ماجرای ژاپنی‌ها متفاوت است. هیچ کشور دیگری در جهان به‌اندازه آلمان میزبان لژیونرهای ژاپنی نیست. در بعضی شهرها، از جمله ماینتس، آن‌ها حتی باشگاه‌های خودشان را تأسیس کرده‌اند.
مهم‌ترین اتفاق روز در جشنواره ژاپنی، برگزاری مسابقه‌ای از لیگ برای تیم بزرگسالان باسارا است. در ترکیب این تیم، علاوه بر چندین بازیکن ژاپنی، تعدادی بازیکن آلمانی هم حضور دارند. باسارا در لیگ فرباندس‌لیگا بازی می‌کند؛ ششمین سطح از ساختار لیگ‌های فوتبال آلمان. این تیم پس از گذشت ۱۰ هفته صدرنشین جدول است.
ستاره اصلی تیم، سرمربی آن است: شینجی اوکازاکی که روزگاری در بوندس‌لیگا برای ماینتس ۰۵ و اشتوتگارت بازی می‌کرد. او ۱۱۹ بار پیراهن تیم ملی ژاپن را پوشید و همراه با لسترسیتی قهرمان لیگ برتر انگلیس شد. احتمالاً برخی از تماشاگرانی که برای تماشای مسابقات باسارا به ورزشگاه می‌آیند، بیش از هر چیز می‌خواهند خود او را از نزدیک ببینند.
اوکازاکی بود که در سال ۲۰۱۴، به همراه تاکاشی یاماشیتا، دوست دوران نوجوانی‌اش، این باشگاه را تأسیس کرد. یاماشیتا در آن زمان بازیکن تیم دوم ماینتس ۰۵ بود و اکنون هدایت تیم زنان ماینتس در بوندس‌لیگا را بر عهده دارد.
اوکازاکی به روزنامه فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ می‌گوید:
از همان ابتدا می‌خواستیم به فوتبالیست‌های ژاپنی کمک کنیم؛ بازیکنانی که در کشور خودشان فرصتی برای پیشرفت پیدا نکرده بودند و برای اینکه دوباره شانس‌شان را امتحان کنند، راهی آلمان شده بودند.
یاماشیتا در پیدا کردن خانه به این بازیکنان امیدوار کمک می‌کرد. اگر کسی نمی‌توانست جایی برای اقامت پیدا کند، آندریاس مایر، مدیر ورزشی باشگاه، او را به خانه خودش می‌برد. در گذشته، دو تا سه بازیکن به‌طور هم‌زمان در خانه او زندگی می‌کردند.
در مقابل، بازیکنان جوان ژاپنی نیز به ساختن و توسعه باشگاه کمک می‌کردند. آن‌ها در مسیر پیشرفت باسارا نقش داشتند و تیم در پنج سال نخست فعالیتش، پنج بار به دسته بالاتر صعود کرد.
اوکازاکی توضیح می‌دهد که حالا بازیکنان ژاپنی خودشان برای پیوستن به باسارا به این باشگاه مراجعه می‌کنند. دلیلش این است که باسارا در ژاپن فعالیت‌های تبلیغاتی و رسانه‌ای انجام می‌دهد؛ فعالیت‌هایی که به گفته مسئولان باشگاه، بدون صرف هزینه‌های مالی چشمگیر صورت می‌گیرد.
اما این کار چگونه ممکن شده است؟
در کنار بازیکنان، افرادی از جمله فیزیوتراپیست‌ها و به‌ویژه کارکنان بخش روابط عمومی نیز در قالب دوره‌های کارآموزی یک تا دوساله از ژاپن به منطقه راین می‌آیند. اوکازاکی این الگو را «هوشمندانه» و «منحصربه‌فرد» توصیف می‌کند. هدف این است که جوانان فرصت پیدا کنند در خارج از کشور تجربه کسب کنند.
اما چرا آلمان به مقصد رؤیایی فوتبالیست‌های ژاپنی تبدیل شده است؟
بخشی از پاسخ را باید در شباهت‌های فرهنگی دو کشور جست‌وجو کرد. فرهنگ کاری سخت‌گیرانه و این باور که می‌توان با پشتکار به اهداف رسید، در ژاپن نیز جایگاه مهمی دارد. به گفته اوکازاکی، دلیل دیگری هم وجود دارد که چرا کودکان ژاپنی رؤیای بازی در جی‌لیگ، بالاترین سطح فوتبال کشورشان، را در سر نمی‌پرورانند: الگوهای فوتبالی آن‌ها در باشگاه‌های اروپایی بازی می‌کنند.
در این میان، آلمان کشوری بوده که شمار قابل‌توجهی از فوتبالیست‌های ژاپنی توانسته‌اند در آن به بالاترین سطح فوتبال برسند.
در سال ۱۹۷۷، یاسوهیکو اوکودرا با پیوستن به اف.سی.کلن به نخستین بازیکن ژاپنی تبدیل شد که در بوندس‌لیگا به میدان رفت. در دهه ۱۹۸۰، کازوئو اوزاکی در سن پائولی و آرمینیا بیله‌فلد به میدان رفت. با آغاز هزاره جدید نیز نائوهیرو تاکاهارا در هامبورگ و فرانکفورت و آتسوتو اوچیدا در شالکه ۰۴ به فوتبال آلمان راه یافتند.
بااین‌حال، تنها از حدود ۱۵ سال پیش بود که بازیکنان ژاپنی دیگر به‌عنوان چهره‌هایی «غیرمعمول و غریبه» در فوتبال آلمان شناخته نمی‌شدند.
در فصل جاری، در میان بازیکنان خارجی شاغل در بوندس‌لیگا، تنها فرانسوی‌ها و اتریشی‌ها از نظر تعداد از ژاپنی‌ها بیشتر هستند.
ورزشگاه والدشتادیون فرانکفورت
اواخر سپتامبر است. در منطقه مختلط ورزشگاه، پس از دیدار بوندس‌لیگا میان آینتراخت فرانکفورت و فرایبورگ، گروه کوچکی از خبرنگاران ژاپنی ایستاده‌اند. آن‌ها منتظر چهار هم‌وطن خود هستند. در این مسابقه، ریتسو دوآن و کیتا کوسوگی برای آینتراخت به میدان رفتند و کیسوکه گوتو و یویتو سوزوکی نیز پیراهن فرایبورگ را بر تن داشتند. سوزوکی گل تساوی ۲-۲ را به ثمر رساند تا بازی با همین نتیجه به پایان برسد.
حضور پرشمار خبرنگاران آسیایی در مسابقاتی که بازیکنان ژاپنی در بوندس‌لیگا به میدان می‌روند، اتفاق تازه‌ای نیست. زمانی که نائوهیرو تاکاهارا، شینجی اوکازاکی یا آتسوتو اوچیدا بازی می‌کردند، گاهی ده‌ها خبرنگار ژاپنی تقریباً در هر مسابقه حضور داشتند.
پس از آنکه بوروسیا دورتموند در سال ۲۰۱۰ شینجی کاگاوا را از لیگ دسته دوم ژاپن شناسایی کرد و با استفاده از او در نقش بازی‌ساز، دو بار قهرمان فوتبال آلمان شد، باشگاه‌های آلمانی بسیاری تلاش کردند در ژاپن نیز بازیکنی پیدا کنند که چنین انتقال موفقی را رقم بزند.
اگرچه کمتر باشگاهی توانست موفقیتی مشابه دورتموند به دست آورد، جریان انتقال بازیکنان از ژاپن به آلمان از آن زمان به بعد هرگز متوقف نشد.
ماکوتو هاسبه و دایچی کامادا چندین سال نقش مهمی در شکل‌گیری سبک بازی آینتراخت فرانکفورت داشتند. واتارو اندو، کاپیتان اشتوتگارت، به لیورپول پیوست و هم‌تیمی‌اش، هیروکی ایتو، راهی بایرن مونیخ شد.
در حال حاضر، کایشو سانو، هافبک ماینتس، توجه باشگاه‌های بزرگ لیگ برتر انگلیس را به خود جلب کرده است. فرایبورگ نیز علاوه بر سوزوکی و گوتو، ریهیتو یاماموتو را در اختیار دارد. در بوروسیا مونشن‌گلادباخ هم چهار بازیکن ژاپنی در فهرست تیم بزرگسالان حضور دارند.
در حال حاضر، ۱۵ باشگاه از بوندس‌لیگا و بوندس‌لیگای دو یک یا چند بازیکن ژاپنی را در اختیار دارند. مجموع بازیکنان ژاپنی شاغل در این دو سطح به ۲۸ نفر می‌رسد.
ژاپن که برای مدت‌های طولانی علاقه‌مندانش را بیش از هر چیز در رشته‌هایی مانند بیسبال و ورزش‌های رزمی همچون سومو و جودو می‌شناخت، حالا مدت‌هاست به کشوری فوتبالی تبدیل شده است.
با نگاهی به گذشته، به نظر می‌رسد جام جهانی ۲۰۰۲ که به میزبانی مشترک ژاپن و کره جنوبی برگزار شد نیز بذر این تحول را کاشته باشد؛ بذری که اکنون زمان برداشت محصول آن فرا رسیده است.
باوجود اینکه تیم ملی ژاپن هنوز در جام‌های جهانی به موفقیت‌های بزرگ دست نیافته، اکنون در زمره تیم‌های نزدیک به سطح اول فوتبال جهان قرار دارد. این تیم در هشت سال گذشته، به‌استثنای شکست در ضربات پنالتی مقابل کرواسی، هیچ مسابقه‌ای را برابر تیم‌های ملی کشورهای اروپایی واگذار نکرده است. ژاپن در این مدت اسپانیا را در جام جهانی ۲۰۲۲ شکست داده، در ورزشگاه ومبلی از سد انگلیس گذشته و دو بار نیز تیم ملی آلمان را مغلوب کرده است.
در جام جهانی، ژاپنی‌ها در نخستین مسابقه حذفی با اختلافی اندک برابر برزیل شکست خوردند. نتیجه‌ای که شاید در گذشته چندان دور از انتظار نبود، اما امروز به ناامیدی تلخی تبدیل شده است.
شینجی اوکازاکی رشد فوتبال در کشورش را از نزدیک دیده و خود نیز در شکل‌گیری آن نقش داشته است. او می‌گوید: «اینکه اکنون موفق هستیم، دیگر تعجب‌آور نیست. در ژاپن، روند توسعه فوتبال به‌تدریج سرعت گرفته و سرمایه‌گذاری بیشتری روی آن انجام شده است.»
او درباره جام جهانی ۲۰۰۲ که ژاپن میزبانش بود، توضیح می‌دهد که در آن زمان هیچ‌کس انتظار موفقیت تیم ملی را نداشت: «همین که توانستیم از مرحله گروهی صعود کنیم، برای بسیاری هیجان‌انگیز بود.»
اما با ظهور نسلی از بازیکنان که به‌تدریج در لیگ‌های معتبر اروپایی جایگاه خود را پیدا کردند، این نگاه تغییر کرد. اوکازاکی می‌گوید: «امروز اگر از مرحله گروهی جام جهانی صعود کنیم، دیگر کافی نیست.»
در جشنواره ژاپنی ماینتس، جام جهانی و فوتبال حرفه‌ای در ظاهر بسیار دور از دسترس به نظر می‌رسند. بازیکنان «الماس»های باشگاه اف‌سی باسارا، پیراهن می‌فروشند، با بازدیدکنندگان گپ می‌زنند و به کار صندوق رسیدگی می‌کنند. آن‌ها همیشه با لبخندی دوستانه، رفتاری صمیمی و مؤدبانه در میان مردم حضور دارند.
تایگا ایشیدا، هافبک باسارا، در پاسخ به این پرسش که چرا به این باشگاه پیوسته، می‌گوید: «می‌خواهم رؤیاهایم را محقق کنم.»
اما بازیکنان باسارا رؤیاهای بزرگ‌تری هم دارند؛ آن‌ها می‌خواهند روزی در بوندس‌لیگا بازی کنند. تاکنون هیچ‌یک از آن‌ها به این هدف نرسیده است. برای نزدیک‌تر کردن این رؤیا به واقعیت، باشگاه قصد دارد طی سال‌های آینده به لیگا سه، سومین سطح فوتبال آلمان، صعود کند.
اوکازاکی با خنده می‌گوید: «رؤیای دیوانه‌واری است.» بااین‌حال، خودش عمیقاً به آن باور دارد و باشگاه نیز برای رسیدن به این هدف تلاش می‌کند.
تنها در تابستان ۲۰۲۶، باسارا موفق شد قرارداد چهار حامی مالی جدید را نهایی کند. همکاری با یک زنجیره رستوران سوشی از جمله قراردادهای پردرآمد باشگاه به شمار می‌رود. افزون بر این، باسارا در اواسط ماه مه یک توافق‌نامه همکاری بین‌المللی در زمینه توسعه بازیکنان با باشگاه ماینتس ۰۵ امضا کرد.
حرفه‌ای‌تر شدن باشگاه باید به بهبود وضعیت مالی بازیکنان نیز کمک کند. طبق اطلاعات رسمی باشگاه، بازیکنان باسارا در لیگ فرباندس‌لیگا در حال حاضر تنها ماهانه حدود ۳۵۰ یورو کمک‌هزینه دریافت می‌کنند.
برای تأمین هزینه‌های زندگی در آلمان، بعضی از آن‌ها در رستوران‌های ژاپنی منطقه راین-ماین کار می‌کنند. بااین‌حال، گفته می‌شود که خانواده‌های نسبتاً مرفه بسیاری از این بازیکنان، هزینه ماجراجویی فوتبالی آن‌ها در اروپا را تأمین می‌کنند.
چندین آژانس نیز وجود دارند که کسب‌وکارشان را بر رؤیاهای فوتبالیست‌های ژاپنی بنا کرده‌اند. چند سال پیش، هفته‌نامه «دی تسایت» داستان شش بازیکن ژاپنی را روایت کرد که از طریق یکی از این آژانس‌های مشاوره بازیکن به باشگاه توس ارنتبروک در لیگ اوبرلیگا وستفالن منتقل شده بودند.
این بازیکنان دست‌کم در ماه‌های ابتدایی، ماهانه ۳۵۰۰ یورو برای اقامت، غذا، رفت‌وآمد و کمک در انجام امور اداری پرداخت می‌کردند. حقوق ماهانه آن‌ها نیز حدود ۱۰۰۰ یورو بود.
در باسارا، به گفته مسئولان باشگاه، تمرکز اصلی بر پیشرفت فردی بازیکنان است؛ پیشرفتی که فقط به عملکرد آن‌ها در زمین محدود نمی‌شود. چراکه واقعیت زندگی در آلمان اغلب با تصورات فوتبالیست‌ها تفاوت زیادی دارد.
آنچه در فرودگاه همچون آغاز یک ماجراجویی هیجان‌انگیز به نظر می‌رسد، به‌خصوص در ماه‌های زمستان، ممکن است به زندگی یکنواخت در سرزمینی سرد و غریب تبدیل شود. تازه، کاغذبازی‌های اداری و سر و کله زدن با اداره‌های مختلف هم هست.
اوکازاکی خودش دشواری سازگار شدن با زندگی در آلمان را تجربه کرده است. به گفته او، حدود سه سال طول کشید تا با فرهنگ این کشور خو بگیرد.
او می‌گوید بخشی از مشکل به شیوه تربیتش برمی‌گشت. اگر در تمرین اشتباهی مرتکب می‌شد، عذرخواهی می‌کرد؛ در مسابقات هم همین‌طور. اما هم‌تیمی‌هایش به‌شدت از او انتقاد می‌کردند و اشتباهش را دوباره به رخش می‌کشیدند. در فوتبال حرفه‌ای، نشان دادن ضعف اغلب با مجازات همراه است.
به گفته اوکازاکی، بازیکنان به‌طور میانگین به سه تا پنج ماه زمان برای سازگاری نیاز دارند؛ هرچند این دوره گاهی ممکن است بیش از شش ماه طول بکشد.
مزیت بازیکنان باسارا این است که در تیمی بازی می‌کنند که بیشتر اعضای آن هم‌وطنشان هستند. همین مسئله شوک فرهنگی را کاهش می‌دهد. باشگاه علاوه بر این، جلسات تمرین ذهنی و روانی برای بازیکنان برگزار می‌کند تا توانایی آن‌ها برای تحمل دشواری‌ها و ادامه مسیر تقویت شود.
بااین‌حال، بیشتر بازیکنان حداکثر پس از یک یا دو سال باشگاه را ترک می‌کنند. آندریاس مایر، مدیر ورزشی باسارا، توضیح می‌دهد که یکی از دلایل این مسئله، تصمیم باشگاه برای واگذاری بهترین بازیکنانش به تیم‌های دیگر است تا آن‌ها بتوانند مسیر پیشرفت خود را در سطح بالاتری ادامه دهند.
این الگو البته روی دیگری هم دارد: وقتی هر تابستان باید تیمی تازه ساخته شود، صعود به دسته بالاتر دشوار خواهد بود.
باسارا شش سال است که در لیگ فرباندس‌لیگا بازی می‌کند. این تیم همواره در میان تیم‌های بالای جدول قرار داشته، اما هیچ‌گاه نتوانسته قهرمان شود.
در روز جشنواره ژاپنی، «الماس‌ها» مقابل توس ۰۴ هوهنکن قرار گرفتند. بازی با تساوی بدون گل به پایان رسید؛ آن هم در شرایطی که باسارا ۴۰ شوت به سمت دروازه حریف زده بود و تنها دو شوت در پاسخ دریافت کرده بود. حتی دو بار نیز فرصت داشت توپ را به دروازه خالی بفرستد، اما موفق نشد.
بااین‌حال، در هفته‌های بعد، باسارا روندی از پیروزی‌های متوالی را آغاز کرد که این تیم را به صدر جدول رساند.
حالا باشگاه بار دیگر رؤیای صعود به اوبرلیگا را در سر می‌پروراند؛ و بازیکنانش رؤیاهایی بسیار بزرگ‌تر از آن دارند.
کامنت‌ها