روی پینتو؛ افشاگری که اسنادش جرقه تحقیقات درباره منچسترسیتی را زد
جک لانگ/نیویورک تایمز:
از نگاه دشمنانش، او یک مجرم است؛ راهزنی با یک لپ‌تاپ و یک آنارشیست که تشنه ایجاد آشوب است.
اما برای حامیان و همدلانش، او یک قهرمان است؛ مبارزی اخلاقی که آن‌قدر شجاع بود تا نور را به گوشه‌های تاریک و مبهم محبوب‌ترین ورزش جهان بتاباند.
در دنیای روی پینتو، مردی که پشت افشاگری‌های «فوتبال لیکس» قرار داشت، هیچ‌چیز ساده و سیاه‌وسفید نیست. او به ده‌ها میلیون سند خصوصی دسترسی پیدا کرد، اما خودش اصرار دارد که هکر نیست. وکلایش او را «یکی از بزرگ‌ترین افشاگران اروپایی» می‌نامند، اما او در پرتغال به دلیل اقدام به اخاذی نیز محکوم شده است. اینکه او را صرفاً «شخصیتی پیچیده» بدانیم، در واقع کم‌گویی بزرگی درباره اوست.
با این حال، یک چیز کاملاً روشن است: پینتو بعید است به این زودی‌ها از مرکز توجه خارج شود.
یکی از دلایلش این است که ما هنوز با پیامدهای مجموعه‌ای از افشاگری‌هایی روبه‌رو هستیم که مجله آلمانی اشپیگل بر اساس اطلاعاتی که پینتو در اختیارش گذاشت، منتشر کرد.
منچسترسیتی می‌تواند درباره دامنه پیامدهای اقدامات او شهادت بدهد. انتشار اسناد و ایمیل‌هایی که پینتو به آنها دسترسی پیدا کرده بود، باعث شد یوفا تحقیقاتی را آغاز کند؛ تحقیقاتی که در نهایت به محرومیت دو ساله سیتی از حضور در رقابت‌های اروپایی انجامید.
این محرومیت البته در سال ۲۰۲۰ و پس از اعتراض سیتی در دادگاه حکمیت ورزش لغو شد.
اما داستان در همان‌جا به پایان نرسید.
روز جمعه مشخص شد که کمیسیون مستقل رسیدگی‌کننده، منچسترسیتی را در ۱۱۴ مورد از مجموع ۱۱۵ تخلف مطرح‌شده در زمینه مقررات مالی لیگ برتر گناهکار شناخته است.
هنوز مشخص نیست چه مجازاتی در انتظار سیتی خواهد بود و این باشگاه نیز قصد دارد به حکم اعتراض کند، اما انتشار این خبر زلزله‌ای در فوتبال جهان به راه انداخت.
این حکم بار دیگر روی پینتو را در سطح جهانی به کانون توجه بازگردانده است؛ هرچند باید گفت که در کشور خودش، پرتغال، مدت‌هاست که زندگی او با هیاهوی رسانه‌ای همراه بوده است.
این مرد ۳۷ ساله در سپتامبر ۲۰۲۳، پس از آنکه دادگاهی در لیسبون او را به اتهام دسترسی غیرقانونی به سامانه‌های رایانه‌ای، انتشار ایمیل‌های خصوصی و تلاش برای باج‌گیری از یک گروه سرمایه‌گذاری فوتبالی مجرم شناخت، به چهار سال حبس تعلیقی محکوم شد.
محاکمه پرونده فوتبال لیکس سه سال به طول انجامید. این پرونده آن‌قدر جنجالی و دو قطبی شده بود که پینتو برای حضور در جلسات دادگاه مجبور بود جلیقه ضدگلوله بپوشد.
پینتو در ژانویه ۲۰۲۵ بار دیگر به دادگاه رفت؛ این بار پرونده عمدتاً به افشاگری‌های مربوط به بنفیکا، بزرگ‌ترین باشگاه پرتغال، مربوط می‌شد و او با ۲۴۱ اتهام دیگر روبه‌رو بود. با این حال، او در ماه آوریل از تمامی این اتهامات تبرئه شد.
روی پینتو چگونه به اینجا رسید؟
پینتو در ویلا نوا د گایا، شهری در تپه‌های مشرف به پورتو، دومین شهر بزرگ پرتغال، بزرگ شد. از کودکی شیفته فوتبال بود و علاقه ویژه‌ای به اف‌سی پورتو داشت. مادرش زمانی که او ۱۱ ساله بود درگذشت.
نگاه کردن به گذشته همیشه می‌تواند قضاوتی ساده‌انگارانه به همراه داشته باشد، اما کسانی که پینتو را در دوران کودکی می‌شناختند، ظاهراً حتی آن زمان هم متوجه تفاوتی در او شده بودند.
یکی از معلم‌های سابقش به نیویورکر گفته بود: «توصیف کردن روی واقعاً، واقعاً دشوار است. اگر چیزی را می‌خواست، احتمالاً می‌توانست بهترین شاگرد کلاس باشد، اما این کار را نمی‌کرد.»
این توصیف با تصویری که کریستوف وینترباخ، یکی از خبرنگارانی که روی داستان‌های فوتبال لیکس در اشپیگل کار می‌کرد، از پینتو ارائه داده نیز همخوانی دارد.
او پینتو را یک «خودآموخته» می‌دانست؛ کسی که احساس می‌کرد بهترین راه پرورش هوش و توانایی‌هایش، یادگیری به شیوه خودش و دور از چارچوب‌هایی است که یک مرجع یا مقام بالادستی تعیین می‌کند.
وینترباخ در سال ۲۰۲۰ به اتلتیک گفته بود: «روی قطعاً متفکری عمیق و خودآگاه است. او ذهنیتی کاملاً متکی بر انجام دادن کارها به شیوه خودش دارد. خیلی سریع زمینه و چارچوب مسائل پیچیده را درک می‌کند و به خاطر می‌سپارد.»
همین ویژگی‌ها تا حدی توضیح می‌دهد که چگونه یک دانشجوی رشته تاریخ ــ که البته هیچ‌گاه تحصیلاتش را به پایان نرساند ــ و بدون هیچ مدرک رسمی در حوزه فناوری اطلاعات، توانست به داده‌هایی دسترسی پیدا کند و آنها را بررسی کند؛ داده‌هایی که پایه نخستین مجموعه افشاگری‌های فوتبال لیکس در سال ۲۰۱۵ را تشکیل دادند.
در آن مقطع، پینتو در بوداپست زندگی می‌کرد و به خریدوفروش اشیای عتیقه مشغول بود. او مطالبش را در یک پلتفرم روسی و نسبتاً ابتدایی منتشر می‌کرد و مدعی بود اطلاعاتش را از منابع ناراضی داخل فوتبال دریافت کرده است. او از نام مستعار «جان» استفاده می‌کرد.
این آغاز یک موج عظیم بود.
تا پایان سال ۲۰۱۸، پینتو بیش از ۷۰ میلیون سند در اختیار اشپیگل و شرکای این نشریه در گروه «همکاری‌های اروپایی روزنامه‌نگاری تحقیقی» قرار داده بود؛ اسنادی که در این مسیر، بخش بزرگی از آنچه درباره کسب‌وکار و مناسبات مالی فوتبال می‌دانستیم را بازنویسی کردند.
اگر به باشگاه‌ها و افرادی که نامشان در این تحقیقات مطرح شد نگاه کنیم، چندان دشوار نیست که بفهمیم چرا پینتو از نگاه ساختار حاکم بر فوتبال، در بهترین حالت یک مزاحم و در بدترین حالت بمبی ساعتی متحرک تلقی می‌شد.
بخشی از افشاگری‌ها داستان‌هایی عجیب و سرگرم‌کننده درباره بندهای قرارداد بازیکنان بود؛ مثلاً قانونی که رئال بتیس برای رافائل فن‌درفارت تعیین کرده بود و طبق آن او اجازه نداشت کفش قرمز بپوشد.
یا اینکه لیورپول در قرارداد روبرتو فیرمینو بندی گذاشته بود که این بازیکن می‌توانست دو سال پیش از پایان قراردادش با مبلغ ۹۸ میلیون پوند فروخته شود؛ البته به شرطی که خریدار آرسنال نباشد.
از این هم جالب‌تر، ادعایی بود که بر اساس آن رئال مادرید رقم واقعی پرداخت‌شده به تاتنهام برای خرید گرت بیل را کمتر از واقعیت نشان داده بود تا در سال ۲۰۱۳ همچنان کریستیانو رونالدو عنوان گران‌ترین فوتبالیست جهان را در اختیار داشته باشد.
اما در کنار این داستان‌های عجیب، افشاگری‌هایی بسیار پیچیده‌تر و مهم‌تر نیز وجود داشت؛ درباره مسائل مالیاتی رونالدو، ژوزه مورینیو و مسوت اوزیل؛ درباره تلاش بایرن مونیخ برای راه‌اندازی یک سوپرلیگ اروپایی جدا از ساختار موجود؛ درباره رعایت قوانین فیرپلی مالی توسط منچسترسیتی و پاری‌سن‌ژرمن؛ و همچنین درباره اتهام تجاوز جنسی علیه رونالدو.
این فهرست به هیچ وجه کامل نیست، اما تنها گوشه‌ای از ابعاد تأثیری را نشان می‌دهد که یک نفر بر فوتبال گذاشت؛ هرچند پینتو بارها تأکید کرده که به تنهایی کار نمی‌کرد، اما تا امروز مسئولیت این افشاگری‌ها عمدتاً بر دوش خود او باقی مانده است.
بایرن مونیخ هرگونه مشارکت در مذاکرات مربوط به تشکیل یک رقابت جداگانه را رد کرد و یوفا نیز پرونده خود درباره پاری‌سن‌ژرمن را کنار گذاشت.
رونالدو که همواره اتهام تجاوز را رد کرده است، هیچ‌گاه از سوی پلیس در این رابطه متهم نشد و یک پرونده مدنی علیه او نیز از سوی دادگاه رد شد.
با این حال، حامیان پینتو استدلال می‌کردند که بخش بزرگی از فشار حقوقی علیه او، به افشاگری‌هایش درباره بنفیکا، بزرگ‌ترین باشگاه پرتغال، مربوط می‌شود. آنها مدعی بودند مجموعه‌ای از ایمیل‌های جنجالی که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد و ظاهراً از وجود فساد گسترده در باشگاه پرده برمی‌داشت، باعث شد شبکه‌ای از مقاماتی که با بنفیکا همدلی داشتند، برای دفاع از این باشگاه متحد شوند. بنفیکا همواره ادعاهای مربوط به فساد را بی‌اساس دانسته است. پینتو نیز پیش‌تر دست داشتن خود در افشاگری‌های مربوط به بنفیکا را رد کرده بود.
آنا گومز، سیاستمداری که تا سال ۲۰۱۹ به مدت ۱۵ سال نماینده پرتغال در پارلمان اروپا بود، یکی از صریح‌ترین حامیان پینتو در آستانه محاکمه فوتبال لیکس محسوب می‌شد. او در سال ۲۰۲۰ به اتلتیک گفت: «روی پینتو درباره تمام باشگاه‌های بزرگ پرتغال افشاگری کرد. اما بدون شک، بنفیکا یکی از محرک‌های اصلی این پرونده است. چون آنها پرطرفدارترین باشگاه پرتغال هستند، نفوذ سیاسی زیادی دارند؛ حتی در ساختار قضایی.»
بنفیکا اعمال هرگونه نفوذ بر پرونده فوتبال لیکس را رد کرد.
در فضای قبیله‌ای و به‌شدت هواداری فوتبال پرتغال، چندان عجیب نبود که انگیزه‌های پینتو زیر سؤال برود. اینکه برخی از ایمیل‌های مربوط به بنفیکا ابتدا برای پورتو، رقیب اصلی این باشگاه، ارسال شده بود نیز کمکی به منتقدان پینتو نکرد؛ منتقدانی که معتقد بودند شاید هدف او صرفاً ایجاد دردسر بوده، آن هم شاید به نفع تیم محبوب خودش.
فراتر از این مسائل، دو بخش مشخص از زندگی پینتو وجود داشت که ظاهراً تردیدهایی درباره درستکاری اخلاقی او ایجاد می‌کرد.
نخست، تحقیقات پلیس در سال ۲۰۱۳ درباره دو انتقال بانکی مشکوک بود که در نهایت به یک توافق خارج از دادگاه با کالدونیَن بانک انجامید.
دوم، اتهام تلاش برای اخاذی از دویِن اسپورتس اینوستمنتس، یک صندوق مالکیت شخص ثالث که نامش در افشاگری‌های فوتبال لیکس مطرح شده بود. پینتو هرگونه تخلف در ارتباط با پرونده بانکی را رد کرد. او همچنین همیشه اتهام تلاش برای اخاذی را انکار کرده، اما در سال ۲۰۲۳ از سوی دادگاه در این پرونده مجرم شناخته شد.
البته روایت دیگری نیز وجود داشت: اینکه پینتو صرفاً در حال پاسخگو کردن صاحبان قدرت بوده و باید به‌عنوان یک افشاگر با او رفتار می‌شد و دولت از او محافظت می‌کرد؛ حتی باید مورد تقدیر قرار می‌گرفت.
ویلیام بوردون، وکیل فرانسوی پینتو، در سال ۲۰۲۰ به مجله پابلیکو گفت: «روی پینتو باید مایه افتخار پرتغال باشد.»
در پورتو تجمع‌هایی در حمایت از پینتو برگزار شد و حتی یک‌بار گروهی از هواداران او مخفیانه وارد پارلمان شدند تا خواستار آزادی‌اش شوند.
گومز نیز در سال ۲۰۲۰ گفته بود: «او همین حالا هم برای بسیاری از مردم پرتغال یک قهرمان محسوب می‌شود. ممکن است مرتکب جرایمی شده باشد، اما دادگاه باید خدمت فوق‌العاده‌ای را که او به جامعه کرده در نظر بگیرد. این یک اقدام آگاهانه شهروندی بود.»
این برداشت از انگیزه‌های پینتو زمانی باورپذیرتر شد که مشخص شد او پشت لوآندا لیکس نیز قرار داشته است؛ مجموعه‌ای عظیم از اسناد که به معاملات مالی بحث‌برانگیز ایزابل دوس سانتوس، میلیاردر آنگولایی، اشاره داشت. دوس سانتوس در کشورش با ۱۲ اتهام کیفری روبه‌روست و بعدها دادگاه عالی لندن نیز دارایی‌های او را مسدود کرد. او هرگونه تخلف را رد کرده است.
گومز گفت: «این اتفاق به مردم نشان داد که ماجرا فقط به فوتبال مربوط نمی‌شود؛ اینکه انگیزه او دشمنی میان هواداران رقیب نبوده است.»
انگار زندگی پینتو تا همین‌جا هم به اندازه کافی سینمایی نبود، اما در جریان محاکمه او، یک ماجرای عجیب دیگر نیز شکل گرفت.
پاپ فرانسیس در اوت ۲۰۲۳ برای مراسم روز جهانی جوانان به لیسبون سفر کرد. دولت پرتغال به مناسبت این رویداد، عفو ویژه‌ای برای مجرمان جوان اعلام کرد که بر اساس آن، جرایمی که مجازاتشان کمتر از یک سال زندان بود و توسط افراد ۱۶ تا ۳۰ ساله مرتکب شده بودند، مشمول بخشودگی می‌شدند.
۷۹ مورد از اتهاماتی که پینتو با آنها روبه‌رو بود، در این دسته قرار می‌گرفتند.
در نهایت، پینتو در ۹ مورد مجرم شناخته شد: پنج مورد مربوط به دسترسی غیرقانونی به سامانه‌های فناوری اطلاعات، سه مورد مربوط به «نقض مکاتبات» ــ یعنی انتشار ایمیل‌های خصوصی ــ و یک مورد مربوط به تلاش برای اخاذی از دویِن.
مارگاریدا آلوز، قاضی پرونده در دادگاه کیفری مرکزی لیسبون، درباره اتهام اخیر کاملاً صریح بود. او هنگام صدور حکم گفت: «به‌وضوح ثابت شده که او امیدوار بوده از این طریق پول به دست بیاورد.»
دادگاه همچنین به‌طور ضمنی دفاعیات مربوط به افشاگر بودن پینتو را نپذیرفت. آلوز گفت: «آزادی اطلاع‌رسانی، نقض حریم خصوصی را توجیه نمی‌کند. دادگاه امیدوار است که ابراز پشیمانی او جدی باشد و از این پس از انجام اعمالی که در این پرونده شرح داده شد، خودداری کند.»
اینکه پینتو واقعاً به این توصیه عمل خواهد کرد یا نه، گذر زمان مشخص خواهد کرد.
مجموعه فایل‌هایی که در اختیار پینتو قرار دارد، همچنان برای نهادهای مبارزه با فساد اهمیت دارد. او در ژانویه ۲۰۲۴ در پاریس با بازرسان فرانسوی، آلمانی و بلژیکی دیدار کرد و دسترسی آنها را به هارددیسک‌هایی فراهم کرد که هنگام بازداشتش در سال ۲۰۱۹ ضبط شده بودند.
او در مصاحبه‌ای بعدی با خبرگزاری فرانسه گفت: «مطمئنم هنوز چیزهای زیادی وجود دارد که درباره‌شان تحقیق نشده است. داده‌ها در دست افراد مناسبی قرار دارند.»
از سوی دیگر، وضعیت حقوقی خود پینتو نیز بهتر شده است.
در ژانویه ۲۰۲۵، دومین محاکمه او که رسانه‌های پرتغال به‌طور غیررسمی آن را «پرونده ایمیل‌ها» می‌نامیدند، آغاز شد. ۲۴۱ اتهام جدید شامل ۲۰۱ مورد دسترسی غیرقانونی به فایل‌ها، ۲۳ مورد رهگیری مکاتبات خصوصی و ۱۸ مورد جرایم سایبری بود و عمدتاً به اطلاعات خصوصی منتشرشده در وبلاگی با نام «مرکادو بنفیکا» بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ مربوط می‌شد.
پینتو نویسندگی این وبلاگ را انکار کرده است. وکلایش نیز دولت پرتغال را متهم کردند که با دنبال کردن «راهبردی شخصی، منحرف و غیرقانونی» مانع بازگشت موکلشان به جامعه شده است.
پینتو در ماه آوریل از تمامی این اتهامات تبرئه شد.
او همچنان فوتبال را با دقت دنبال می‌کند؛ در شبکه‌های اجتماعی مرتب درباره اف‌سی پورتو می‌نویسد و به نظر می‌رسد پرونده منچسترسیتی را نیز زیر نظر داشته است. او در سال ۲۰۲۴ درباره این پرونده در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پرونده‌ای انفجاری.»
پس از انتشار خبر محکومیت سیتی در ۱۱۴ مورد از ۱۱۵ اتهام، پینتو بار دیگر در ایکس واکنش نشان داد و آن را «تصمیمی تاریخی برای فوتبال انگلیس» توصیف کرد؛ تصمیمی که به گفته خودش «تاجی بر کاری بود که من از طریق فوتبال لیکس انجام دادم.»
و سپس واکنش رمزآلود او به حکم دادگاه در سال ۲۰۲۳ باقی می‌ماند؛ واکنشی که به‌شدت نشان می‌داد فوتبال هنوز آخرین فصل حضور روی پینتو را ندیده است.
او نوشته بود:
«این پایان یک فصل است. مبارزه ادامه خواهد داشت.»
کامنت‌ها