عشقی که سقوط نمی‌کند؛ چرا فوتبال هرگز رهایمان نمی‌کند؟

جهان در دوران تغییرات اقلیمی و پس از آن چه شکلی خواهد داشت؟ دیجیتالی‌شدن زندگی، چه تغییرات دیگری در زندگی ما ایجاد خواهد کرد؟ همه‌چیز نامشخص است، به‌جز یک واقعیت دلگرم‌کننده: اینکه به احتمال بسیار زیاد، در آن روزگار هم در آلمانیا آخن، اوسنابروک، شالکه و کارل زایس ینا همچنان فوتبال بازی خواهد شد.

هرچه پیوندهای اجتماعی بیشتری از هم گسسته می‌شوند و انسان‌ها بیشتر احساس می‌کنند که با ترس‌ها و نگرانی‌هایشان تنها مانده‌اند، فوتبال بیشتر به جایی تبدیل می‌شود که می‌توانند در آن همبستگی و احساس تعلق به جمع را پیدا کنند.

حتی گاهی به نظر می‌رسد که ما هواداران، به شکلی عجیب مجذوب بدبختی و فلاکت می‌شویم؛ شاید به این دلیل که شرایط دشوار ورزشی، بهترین فرصت برای آزمودن نهایت وفاداری ماست.

شاید یک هوادار سرسخت بایرن مونیخ در اعماق وجودش آرزو کند که همراه با پرافتخارترین باشگاه آلمان، یک دوره طولانی ناکامی را تجربه کند تا سرانجام بتواند ثابت کند آنچه او را به باشگاه پیوند داده، جام‌های درخشان قهرمانی و حضور در رقابت‌های اروپایی نیست.

لازم نیست این تجربه حتماً به سقوط منتهی شود؛ حتی کسب رتبه هشتم جدول هم می‌تواند برای هر هوادار بایرن مونیخ جذابیت خاص خودش را داشته باشد.

بااین‌حال، این تصور که عشق واقعی فقط در رنج و سختی آشکار می‌شود، کاملاً بی‌معناست.

هواداران فوتبال شاید انسان‌هایی پرشور، عجیب‌وغریب و زودجوش باشند، اما قطعاً کسانی نیستند که داوطلبانه به استقبال اندوه و افسردگی بروند. هیچ هواداری دوست ندارد تیمش شکست بخورد تا بعد از آن بتواند در غم و اندوه جهان غرق شود.

از طرف دیگر، اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، تقریباً همیشه می‌توان باشگاهی پیدا کرد که وضعش از تیم محبوب ما هم خراب‌تر باشد.

هواداران هامبورگ یا ماگدبورگ واقعاً از چه چیزی می‌خواهند شکایت کنند، وقتی کافی است برای لحظه‌ای نگاهی به ورزشگاه گرونوالدر و وضعیت مونیخ ۱۸۶۰ بیندازند؟ باشگاهی که عشق بزرگ شهر مونیخ است، اما سال‌های طولانی زیر فشار و سلطه خفه‌کننده یک سرمایه‌گذار بدنام گرفتار شده بود.

یا گوترسلو را در نظر بگیرید؛ باشگاهی که زمانی یکی از نام‌های معتبر و خوش‌اعتبار بوندسلیگای دو بود و حالا در لیگ منطقه‌ای بازی می‌کند.

یا گوتینگن ۰۵ و یا اوردینگن!

پس اگر بپذیریم که عشق به شکلی نسبتاً برابر میان هواداران باشگاه‌های مختلف توزیع شده، حالا می‌توانیم سراغ پرسش اصلی برویم: این چه وضعیت عاطفی عجیبی است که همه ما را به یکدیگر شبیه می‌کند و تا این اندازه به باشگاه محبوبمان گره می‌زند؟

اگر بخواهیم با خودمان صادق باشیم، باید بگوییم این احساس، چیزی است که از نخستین سال‌های کودکی در اعماق وجودمان دفن شده است؛ از همان روزهای آغازین هواداری، زمانی که همه‌چیز را بسیار شدیدتر، بی‌واسطه‌تر و بدون آنکه چندان درباره‌اش فکر کنیم، احساس می‌کردیم.

برخلاف امروز که عقل و تجربه ما همچون سپری در برابر آن سیلاب مهارنشدنی احساسات عمل می‌کنند.

هنوز آن لحظه را در اوایل تابستان ۱۹۸۵ به‌وضوح به خاطر دارم؛ زمانی که در ورزشگاه آلم، سوت پایان بازی پلی‌آف مقابل زاربروکن به صدا درآمد و آرمینیا بیله‌فلد مجبور شد به دسته دوم سقوط کند.

همراه با هزاران هوادار دیگر، در سکوتی مطلق، گیج و مبهوت و شوکه، از جایگاهم بیرون آمدم. وقتی به خانه رسیدم، آن‌قدر در رختخواب گریه کردم که بالشتم خیس شد. در روزهای بعد هم به‌سختی می‌توانستم چند کلمه درست و حسابی بر زبان بیاورم.

امروز دیگر چنین اتفاقاتی ما را به آن اندازه در اعماق اندوه فرو نمی‌برد، چون فاجعه‌های زیادی را پشت سر گذاشته‌ایم.

از طرف دیگر، یاد گرفته‌ایم که اگر به اندازه کافی صبر کنیم، بالاخره روزی دوباره اوضاع بهتر خواهد شد.

اما تقریباً مطمئنم که هر هوادار فوتبال، تجربه‌هایی از این دست را در عمیق‌ترین لایه‌های وجودش حفظ کرده است؛ لحظاتی سرشار از درد و رنج یا شادی و سرمستی وصف‌ناپذیر که هنوز هم در درون ما زنده‌اند.

عشق کودکانه ما به فوتبال، از همین لحظات تغذیه می‌کند؛ عشقی ساده‌دلانه، پاک و دست‌نخورده.

البته مدت‌هاست که می‌دانیم فوتبال به چه تجارت بی‌رحمانه‌ای تبدیل شده است؛ تجارتی که در آن همه‌چیز، حتی کودکانی که هنگام ورود بازیکنان به زمین همراهشان هستند، به ابزاری برای کسب درآمد تبدیل می‌شود و در گوشه‌وکنار آن، شمار حیرت‌آوری از افراد مشکوک، سودجویان بی‌وجدان و مدیر برنامه‌های فرصت‌طلب پرسه می‌زنند.

همچنین به‌خوبی می‌دانیم که احساسات ما، شادی‌ها و غم‌هایمان، در نهایت به‌عنوان دارایی‌هایی با ارزش اقتصادی، در یکی از جدول‌های اکسل باشگاه‌ها ثبت می‌شوند.

شاید دقیقاً به همین دلیل باشد که آن جنون خاص و غیرتجاری فوتبال را تا این اندازه دوست داریم؛ جنونی که هواداران را از شدت عشق و علاقه وادار می‌کند دست به کارهایی دیوانه‌وار و اغلب بی‌معنا بزنند.

مثلاً در تعطیلات، در یکی از شهرهای ساحلی انگلستان، در حالی که حسابی مست کرده‌اند، ناگهان تصمیم بگیرند خودشان را به دست یک خال‌کوب محلی بسپارند تا او با زحمت فراوان، نشان باشگاه محبوبشان را در ابعادی غول‌آسا روی پشتشان خال‌کوبی کند؛ کاری که به دلیل ضعف در زبان انگلیسی، گاهی به اشتباهات املایی ناخوشایندی مثل «VfL Bohcum» به‌جای «VfL Bochum» منجر می‌شود.

یا مثلاً اتوبوس سفر به بازی خارج از خانه را از دست بدهند و بی‌درنگ تاکسی بگیرند؛ تاکسی‌ای که درست در آخرین لحظات ممکن، آن‌ها را به دروازه ورزشگاه می‌رساند، اما کرایه‌اش معادل نیمی از حقوق ماهانه‌شان تمام می‌شود.

یا حتی تاریخ مراسم ازدواج خودشان را با بهانه‌ای نه‌چندان قانع‌کننده طوری تنظیم کنند که با تعطیلات بازی‌های ملی هم‌زمان شود تا مبادا یکی از مسابقات لیگ را از دست بدهند.

آه، عشق در نهایت چهره‌های بسیار متفاوتی دارد. این حقیقت هم درباره زندگی شخصی صدق می‌کند و هم درباره فوتبال.

و گاهی این چهره، بسیار پیر و بسیار تلخ و عبوس است.

در گذشته، در ورزشگاه آلم بیله‌فلد، مرد بازنشسته‌ای روی سکوهای جایگاه اصلی می‌نشست. اجازه بدهید برای آخرین بار خاطره‌ای از سال‌های پس از جنگ تعریف کنم.

هر وقت نشانه‌های شکست آرمینیا آشکار می‌شد، این پیرمرد حدود پنج دقیقه مانده به سوت پایان، با ناله و زحمت از جایش بلند می‌شد و با تکیه بر عصایش، از پله‌ها به سمت خروجی ورزشگاه راه می‌افتاد.

او عمداً بسیار آهسته حرکت می‌کرد تا همه حاضران در ورزشگاه ببینند که دیگر واقعاً طاقتش تمام شده است.

وقتی به پاگرد پله‌ها می‌رسید، یک بار دیگر برمی‌گشت و نگاهی به پشت سرش می‌انداخت. بعد با حرکتی تحقیرآمیز و از سر بیزاری، دستش را تکان می‌داد.

در همان حرکت کوتاه دست، همه‌چیز خلاصه می‌شد: تمام خشم و سرخوردگی‌اش از هوای بد، حقوق بازنشستگی ناچیز و این واقعیت که با وجود همه تجربه‌های تلخ گذشته و برخلاف عقل و منطق، باز هم خودش را به ورزشگاه رسانده بود.

حالا ورزشگاه را ترک می‌کرد تا دیگر هرگز برنگردد.

قسمی مقدس که البته به آن وفادار می‌ماند.

دست‌کم تا روز مسابقه بعدی!