چرا گل‌های تغییرمسیر‌یافته در لیگ برتر انگلیس روزبه‌روز بیشتر می‌شوند؟
مایکل کاکس/اتلتیک
پس از طولانی‌ترین وقفه میان‌فصلی بازی‌های ملی در تاریخ فوتبال ــ به‌استثنای جام جهانی ۲۰۲۲ ــ اگر آخرین مسابقه لیگ برتر انگلیس را به‌سختی به یاد بیاورید، چندان جای تعجب ندارد.
برای یادآوری، آن مسابقه در ورزشگاه کراون کاتیج برگزار شد؛ جایی که فولام و منچستریونایتد دیداری جذاب و پرتحرک به نمایش گذاشتند، اما برای مدت طولانی هیچ‌کدام نتوانستند دروازه حریف را باز کنند. هر دو تیم در انتقال توپ از مناطق مرکزی زمین عملکرد خوبی داشتند، ولی در گلزنی ناکام بودند.
تا اینکه دو اتفاق عجیب رخ داد.
مدافع میانی فولام، کالوین باسی، به سمت جلو حرکت کرد و ضربه‌ای بلندپروازانه به سمت دروازه زد. توپ پس از برخوردی جزئی با پاشنه دیوگو دالوت تغییر مسیر داد و سنه لامنس، دروازه‌بان منچستریونایتد، تنها توانست با پایش توپ را دفع کند؛ اما توپ به لیساندرو مارتینز، هم‌تیمی او، برخورد کرد و وارد دروازه شد.
گلی افتضاح، اما به هر حال فولام یک بر صفر پیش افتاده بود و به نظر می‌رسید در آستانه کسب نخستین پیروزی خود تحت هدایت آلوارو آربلوا قرار دارد.
اما سپس ماتئوس کونیا از فاصله‌ای تقریباً مشابه با باسی اقدام به شوت‌زنی کرد. این بار توپ پس از برخوردی شدیدتر با دیوید آفن‌گروبر، مدافع میانی فولام که تا آن لحظه نمایش بسیار خوبی داشت، تغییر مسیر داد و برنارد لنو، دروازه‌بان فولام، را کاملاً غافلگیر کرد.
توپ به‌آرامی وارد دروازه شد. گلی افتضاح دیگر؛ این بار نتیجه یک بر یک!
هر دو گل، چه به‌طور مستقیم و چه غیرمستقیم، حاصل تغییر مسیر توپ پس از برخورد با بازیکن حریف بودند.
این فصل را می‌توان فصل گل‌های تغییرمسیر‌یافته نامید. کافی است گل تساوی با ضربه سر مارک گوئهی برای منچسترسیتی مقابل بورنموث در هفته نخست را به یاد بیاوریم؛ یا ضربه نهایی رایان شرکی پس از نفوذی تماشایی در پیروزی سیتی مقابل کریستال پالاس؛ یا گل تساوی دیرهنگام ویکتور مونیوس برای لیورپول برابر ناتینگهام فارست.
نمونه‌های دیگری هم کم نبوده‌اند: ۲۰ گل از مجموع ۵۰ مسابقه به این شکل به ثمر رسیده‌اند. وقتی لیدز یونایتد نیوکاسل را با نتیجه ۴ بر یک درهم کوبید، آئو تاناکا از پشت محوطه جریمه ضربه‌ای به سمت دروازه زد که پیش از ورود به تور، دو بار تغییر مسیر داد. این گل در آمار رسمی به‌عنوان گل‌به‌خودی ثبت شد.
در اینجا باید اعتراف کنم که احتمالاً بزرگ‌ترین دشمن گل‌های تغییرمسیر‌یافته در سراسر جهان هستم!
گل‌های تغییرمسیر‌یافته، از نظر من، دومین نوع بدِ گل در فوتبال هستند؛ تنها گل‌هایی بدتر از آن‌ها هستند که در آن‌ها دروازه‌بان ابتدا ضربه پنالتی را مهار می‌کند، اما پنالتی‌زن در برگشت توپ را به گل تبدیل می‌کند.
بدترین زیرمجموعه این گل‌ها، چیزی است که می‌توان آن را «تغییر مسیر ناامیدکننده» نامید؛ موقعیتی که در ابتدا به نظر می‌رسد شاهد یک شوت تماشایی و در سطح جهانی از فاصله دور هستیم، اما بازبینی صحنه نشان می‌دهد توپ به شکلی خوش‌شانس به مدافعی برخورد کرده و تغییر مسیر داده است.
برای نمونه، گل لوئیس فیگو مقابل انگلیس در یورو ۲۰۰۰، گل ریوالدو برابر بلژیک در جام جهانی ۲۰۰۲ یا ــ آرام‌تر بگوییم ــ نخستین گل مشهور وین رونی در لیگ برتر انگلیس، مقابل آرسنال در اکتبر ۲۰۰۲.
نمی‌توان گل‌های تغییرمسیر‌یافته را به‌تنهایی بررسی کرد. این گل‌ها را می‌توان، به‌طور کلی، حاصل برخوردهای ناقص توپ با مدافعان در مسیر شوت دانست؛ یعنی موقعیت‌هایی که مدافع تلاش می‌کند ضربه را بلوکه کند، اما موفق نمی‌شود آن را کاملاً مهار کند.
به همین دلیل، بررسی آمار شوت‌های بلوکه‌شده هم اهمیت دارد؛ آماری که حتی از این هم چشمگیرتر است. افزایش تعداد شوت‌های بلوکه‌شده، هم محسوس‌تر بوده و هم روندی باثبات‌تر داشته است. اکنون سهم شوت‌هایی که مدافعان جلوی آن‌ها را می‌گیرند، به بالاترین میزان ثبت‌شده رسیده و به حدود ۳۰ درصد کل شوت‌ها نزدیک شده است.
شاید بلاک‌کردن شوت یکی از مهارت‌هایی باشد که در فوتبال کمتر از ارزش واقعی‌اش مورد توجه قرار می‌گیرد؛ کاری که اغلب ظاهری زمخت و اضطراری دارد. اما این مهارت فقط به شجاعت و تعهد محدود نمی‌شود، بلکه به پیش‌بینی، زمان‌بندی و تکنیک هم نیاز دارد.
مربیان بیش از گذشته به بازیکنان توصیه می‌کنند هنگام تلاش برای بلوکه‌کردن شوت، پای خود را بی‌محابا در مسیر توپ دراز نکنند. در عوض، آن‌ها را تشویق می‌کنند از حالتی دفاعی استفاده کنند که می‌توان آن را «حالت سد بلند» نامید؛ وضعیتی که به‌طور سنتی در ورزش کریکت دیده می‌شود.
اما دلیل اصلی افزایش شوت‌های بلوکه‌شده ــ و همچنین برخوردهای ناقصی که باعث تغییر مسیر توپ و ورود آن به دروازه می‌شوند ــ این است که تیم‌های مدافع فشرده‌تر از گذشته دفاع می‌کنند، بازیکنان سریع‌تر فضاها را می‌بندند و شوت‌زدن بدون مزاحمت از پشت محوطه جریمه، در شرایطی که چندین حریف در مسیر توپ قرار دارند، روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.
برای درک بهتر این موضوع، بیایید نمونه‌ای بسیار خاص و استثنایی را بررسی کنیم: گل افسانه‌ای زین‌الدین زیدان در فینال لیگ قهرمانان اروپا در سال ۲۰۰۲؛ گلی که در شکست ۲ بر یک بایر لورکوزن مقابل رئال مادرید به ثمر رسید و شاید بتوان آن را یکی از بی‌نقص‌ترین ضربات به توپ در تاریخ فوتبال دانست.
بابت اینکه از منظر تاکتیکی چنین گل خاطره‌انگیزی را نقد می‌کنم، عذر می‌خواهم! اما وقتی توپ به سمت زیدان فرود می‌آید، فضای آزادی که او در پشت محوطه جریمه در اختیار دارد، با استانداردهای فوتبال مدرن فوق‌العاده زیاد است. امروزه به‌احتمال زیاد بازیکنان حریف بیشتری بین او و دروازه قرار می‌گرفتند.
در نهایت، تمام ماجرا به همین موضوع برمی‌گردد: بازیکنان بیشتری به شوت‌زن فشار می‌آورند و معمولاً هم سریع‌تر به او نزدیک می‌شوند.
شاید اندازه‌گیری چنین چیزی دشوار به نظر برسد، اما اوپتا آماری به نام «وضوح مسیر شوت» هم ثبت می‌کند. این شاخص تعداد بازیکنان حریف، از جمله دروازه‌بان، را نشان می‌دهد که هنگام شوت‌زنی بین توپ و دروازه قرار دارند. در فصل جاری، ۲۴ درصد شوت‌ها در شرایطی زده شده‌اند که چهار بازیکن یا بیشتر در مسیر توپ قرار داشته‌اند؛ افزایشی قابل‌توجه در مقایسه با پنج سال پیش.
وضوح مسیر شوت در لیگ برتر انگلیس از فصل ۲۰۱۹-۲۰۱۸
در میان ۲۰۰ عملکرد تیمی در طول فصل‌های یک دهه گذشته، ۱۰ تیم برتر از نظر توانایی بلوکه‌کردن شوت‌ها، نکته جالبی را آشکار می‌کنند: تیم‌های تحت هدایت شان دایچ در چهار فصل مختلف با برنلی، یک فصل با اورتون و حتی یک دوره چندماهه هدایت ناتینگهام فارست در این فهرست حضور دارند. این موضوع به‌خودی‌خود معنادار است.
اما حضور پررنگ آرسنالِ میکل آرتتا اهمیت بیشتری دارد؛ به‌ویژه در فصل ۲۰۲۶-۲۰۲۵ که این تیم قهرمان لیگ برتر شد. البته باید توجه داشت که در اینجا با محدودیت حجم نمونه آماری روبه‌رو هستیم؛ آرسنال از ابتدا هم اجازه نمی‌داد حریفانش شوت‌های زیادی بزنند. با این حال، اینکه این تیم درصدی از شوت‌ها را بلوکه می‌کرد که با آمار برنلی قابل مقایسه بود، نکته مهمی درباره شیوه دفاعی‌اش نشان می‌دهد: فشرده، هوشیار و آماده برای قرار دادن بدن بازیکنان در مسیر توپ.
به همین دلیل، شکست ۳ بر صفر آرسنال مقابل برایتون در آخرین بازی پیش از وقفه مسابقات ملی، تا این اندازه نگران‌کننده به نظر می‌رسید. توپ در دو گل از پشت محوطه جریمه وارد دروازه شد و مدافعان به‌اندازه کافی سریع به شوت‌زن‌ها نزدیک نشدند.
همچنین باید به منچسترسیتیِ پپ گواردیولا در فصل ۲۰۲۳-۲۰۲۲ اشاره کرد؛ فصلی که این تیم سه‌گانه را فتح کرد و گواردیولا در بسیاری از مسابقات از چهار مدافع میانی در خط دفاعی استفاده می‌کرد.
همان‌طور که کانر اونیل سال گذشته در مقاله‌ای برای نشریه «اتلتیک» درباره تفاوت شیوه دفاع تیم‌ها مقابل شوت‌های حریف توضیح داد، تعداد شوت‌های بلوکه‌شده در لیگ برتر انگلیس از سایر لیگ‌های بزرگ اروپا بیشتر است. در نتیجه، تعداد شوت‌هایی که به‌طور ناقص بلوکه می‌شوند و توپ پس از برخورد تغییر مسیر می‌دهد نیز افزایش پیدا می‌کند؛ اتفاقی که به گل‌های تغییرمسیر‌یافته بیشتری منجر می‌شود.
بنابراین، جای تعجب ندارد که در تمرینات دروازه‌بان‌ها، استفاده از روش‌هایی برای ایجاد تغییر مسیر مصنوعی توپ به‌منظور حفظ آمادگی و افزایش هوشیاری، بیش از گذشته دیده می‌شود. داده‌ها نشان می‌دهند که دروازه‌بان‌ها باید بیش از هر زمان دیگری خود را با این شرایط وفق دهند.
بعید است سهم گل‌های تغییرمسیر‌یافته تا پایان فصل همچنان روی ۱۴ درصد باقی بماند. اما اگر تیم محبوبتان آخر هفته گلی از این نوع دریافت کرد، یادتان باشد: بله، چنین گلی تا حدی بدشانسی است؛ اما گل‌های تغییرمسیر‌یافته حالا به بخش مهمی از فوتبال تبدیل شده‌اند.
کامنت‌ها