مورینیو و رم؛چرا مرد پرتغالی در رم یک اسطوره است؟
جیمز هورنکاسل/اتلتیک:
یکی از دوستان ژوزه مورینیو به‌تازگی به کمپ تمرینی رم در تریگوریا سر زد و نتوانست در برابر فرستادن یک عکس برای او مقاومت کند.
وقتی جام لیگ کنفرانس اروپا را در جایگاه ویژه‌اش دید، بلافاصله آیفونش را بیرون آورد و عکسی را از طریق واتس‌اپ برای سرمربی پرتغالی فرستاد.
این تصویر خاطرات روزهایی را زنده کرد که مورینیو در میان نوارهای کاغذی رنگی در تیرانا قدم می‌زد و بی‌اختیار اشک می‌ریخت؛ پس از آنکه رم با شکست فاینوردِ آرنه اسلوت، پس از ۱۴ سال نخستین جام خود را فتح کرد.
مورینیو در گفت‌وگو با دوستش ایوان زاتسارونی، سردبیر روزنامه «کوریره دلو اسپورت»، گفت:
«درست است که ما رقابتی را بردیم که برای باشگاه‌هایی با سابقه قهرمانی، اهمیت چندانی ندارد. اما برای باشگاهی که چنین سابقه‌ای ندارد، این قهرمانی اهمیت بسیار زیادی داشت.»
پیش از بازگشت مورینیو به شهر ابدی همراه با رئال مادرید، هنرمند گرافیتی، دروگی، دست‌به‌کار شد و یکی از دیوارهای نزدیک ورزشگاه المپیک رم را نقاشی کرد. در این اثر، مورینیو را می‌بینیم که کمی خمیده شده و به پسربچه‌ای با لباس رم لبخند می‌زند. آن دو دست در دست یکدیگر دارند و پسربچه، که نماینده نسل جدید هواداران رم است، جام لیگ کنفرانس اروپا را با دست دیگرش در آغوش گرفته است.
مورینیو حتی با معیارهای خاص خودش هم در رم چهره‌ای بزرگ‌تر از اندازه‌های معمول بود. استقبال و ستایشی که از او می‌شد، تا حدی توضیح می‌دهد چرا در تیرانا آن‌طور اشک می‌ریخت.
مورینیو با آگاهی کامل از تأثیر کلماتش گفته بود: «آن‌ها با من رفتار ویژه‌ای دارند.» هواداران رم از نظر او آدم‌های معمولی نبودند که از یک بطری بیرون آمده باشند؛ آن‌ها «خاص‌ترین‌ها» بودند.
او گفت:
«هزاران نفر روزی که از هواپیمای مالک باشگاه پیاده شدم، منتظرم بودند. با خودم فکر کردم که هنوز هیچ کاری نکرده‌ام. حتی یک مسابقه هم هدایت نکرده‌ام و هنوز یک امتیاز هم نگرفته‌ام. سزاوار چنین استقبالی نبودم.»
شاید چون انتخاب مورینیو برای هدایت رم کاملاً غیرمنتظره بود و حتی خبرنگاران نقل‌وانتقالات ایتالیایی، که معمولاً خود را از همه‌چیز آگاه می‌دانند، از آن غافلگیر شدند، هواداران رم دوران حضور او در باشگاه را با نوعی ناباوری تجربه کردند.
آخرین اقدام مورینیو در فوتبال ایتالیا، فتح سه‌گانه‌ای بی‌سابقه با اینتر در سال ۲۰۱۰ بود. در سال‌های پس از آن، باشگاه‌های ایتالیایی به قهرمانی‌های اروپایی نزدیک شده بودند، اما موفقیتی به دست نیاورده بودند. بااین‌حال، جایگاه مورینیو به‌عنوان آخرین مربی‌ای که با نماینده‌ای از سری آ به قهرمانی اروپا رسیده بود، باعث شد اسطوره او در ایتالیا نه‌تنها دست‌نخورده باقی بماند، بلکه تا زمانی که خلافش ثابت نشده بود، خدشه‌ناپذیر به نظر برسد. خبرهایی که از اسپانیا و انگلیس درباره افول احتمالی او منتشر می‌شد، به فضای فوتبال ایتالیا راه پیدا نکرده بود.
مورینیو در رم؛ رؤیایی که با سرمایه‌گذاری بزرگ آغاز شد
هواداران رم در چنین فضایی خیلی زود و مطابق انتظار، تحت تأثیر این اتفاق قرار گرفتند و هیجان‌زده شدند. مورینیو نخستین مربی‌ای بود که گروه فریدکین برای هدایت رم انتخاب کرد. این گروه در نخستین تابستان حضور او، بیش از ۱۰۰ میلیون یورو هزینه خالص برای جذب بازیکن انجام داد؛ سرمایه‌گذاری‌ای که محدودیت‌های مالی بازی جوانمردانه را بر باشگاه سنگین‌تر کرد و تیاگو پینتو، مدیرکل رم، را واداشت برای حفظ انطباق باشگاه با مقررات مالی در طول دوران مربیگری مورینیو، دست به کارهای بزرگی بزند.
از یک منظر، مورینیو به هدفش رسید. قهرمانی در لیگ کنفرانس اروپا، نخستین جام اروپایی رم در بیش از ۶۰ سال بود؛ البته اگر Inter-Cities Fairs Cup را هم که پیش‌درآمد جام یوفا محسوب می‌شد، به حساب بیاوریم. او سال بعد نیز رم را به فینال لیگ اروپا رساند.
این تجربه برای هواداران رم، تجربه‌ای کم‌سابقه بود. پس از همه‌گیری کووید، شمار تماشاگران در ورزشگاه‌های ایتالیا افزایش یافت. ورزشگاه‌هایی که پیش‌تر نیمی از ظرفیتشان خالی می‌ماند، پر شدند و از آن زمان تاکنون نیز همین وضعیت ادامه داشته است. بااین‌حال، تأثیر مورینیو و رسیدن رم به دو فینال اروپایی پیاپی، جو ورزشگاه المپیک را به یکی از بهترین فضاهای فوتبالی اروپا تبدیل کرد.
اما همه‌چیز در بوداپست تغییر کرد.
هواداران رم از آن مسابقه با عنوان «فینال دزدیده‌شده» یاد می‌کنند. آن‌ها پس از برخورد توپ به دست فرناندو، هافبک سویا، در محوطه جریمه تیم اسپانیایی، خواهان اعلام پنالتی بودند. آنتونی تیلور، داور مسابقه، چنین نظری نداشت و تیم داوری نیز از این صحنه گذشت.
پس از شکست رم در ضربات پنالتی، مورینیو در پارکینگ ورزشگاه پوشکاش با داوران روبه‌رو شد. او بعدها به دلیل رفتارش چهار جلسه محروم شد. روز بعد، در فرودگاه، برخی هواداران رم در مسیر تیلور به سمت سالن استراحت مجبور شدند او را همراهی و از او محافظت کنند.
رم شش ماه دیگر هم مورینیو را اخراج نکرد، اما زمانی که سرانجام این اتفاق افتاد، او عمیقاً باور داشت که دلیل برکناری‌اش این بوده است: «باید تاوان اتفاقی را که در فرودگاه افتاد، پس می‌دادم.»
در تمام دوران حضور مورینیو در رم، رفتار او، اعضای کادر فنی‌اش و بازیکنان گاهی واکنش‌های منفی و نارضایتی‌هایی به دنبال داشت. آن‌ها در مجموع مرزها را جابه‌جا می‌کردند و گاهی با بازی کثیف، کمبود توان رقابت با تیم‌های برتر ایتالیا و اروپا را جبران می‌کردند. تا زمانی که نتیجه نهایی به سودشان بود، چنین رویکردی پذیرفتنی به نظر می‌رسید. اما در نهایت، از دست دادن سهمیه لیگ قهرمانان با شکست در فینال لیگ اروپا و کسب رتبه ششم سری آ در دو فصل متوالی، برای ادامه این مسیر کافی نبود.
مورینیو در ژانویه ۲۰۲۴، هنگام ترک کمپ تمرینی رم برای اخرین بار، درحالی‌که اشک می‌ریخت، دیده شد. یک روز پس از شکست ۳ بر ۱ مقابل میلان، دن فریدکین، مالک باشگاه، و پسرش رایان، بی‌سروصدا در انتظار او بودند تا خبر برکناری‌اش را به او اعلام کنند.
مورینیو به روزنامه کوریره دلو اسپورت گفت: «نمی‌دانید مجبور شدن به ترک رم چقدر قلبم را شکست.»
برکناری مورینیو؛ تصمیمی که هواداران را در معرض خطر از دست دادن اعتماد قرار داد
اخراج مورینیو به شجاعت زیادی نیاز داشت. فرقه هواداری پیرامون مورینیو در رم آن‌قدر قدرتمند شده بود که گاهی تشخیص اینکه تماشاگران برای حمایت از تیم به ورزشگاه المپیک می‌آمدند یا برای تشویق یک فرد، دشوار بود. وضعیتی که در سال‌های پایانی حضور فرانچسکو توتی در باشگاه نیز دیده شده بود.
جایگاه مورینیو در رم، جایگاه یک امپراتور بود. تنها راهی که خانواده فریدکین می‌توانستند با آن این تصمیم را برای هواداران قابل‌قبول کنند، انتخاب یک اسطوره باشگاه به‌عنوان جانشین او بود: دانیله ده‌روسی.
اما وقتی ده‌روسی نیز کمتر از ۹ ماه بعد اخراج شد، مالکان رم خود را در معرض خطری جدی قرار دادند؛ خطری که می‌توانست به از دست دادن همیشگی حمایت هواداران منجر شود.
رم به شکلی غیرمنتظره توانسته اوضاع را دوباره سر و سامان بدهد. ابتدا کلودیو رانیری، یکی از چهره‌های باتجربه و پرافتخار فوتبال ایتالیا، رمیِ اصیل و محبوب هواداران، نه‌تنها کشتی در حال غرق‌شدن باشگاه را نجات داد، بلکه آن را به مسیر درست برگرداند. او رم را به آماده‌ترین تیم سال ۲۰۲۵ تبدیل کرد و تا یک‌قدمی حضور در جمع چهار تیم برتر پیش برد.
وقتی رانیری به بخش مدیریتی باشگاه رفت و مسئولیتی اجرایی بر عهده گرفت، جانشینش کسی نبود جز جان‌پیرو گاسپرینی؛ مربی‌ای که در سری آ به موفقیت فراتر از امکانات و انتظارات شهرت دارد.
گاسپرینی در کاری موفق شده که دیگران، از جمله مورینیو، در انجامش ناکام مانده بودند. او پس از هفت سال دوری رم از لیگ قهرمانان اروپا، در نخستین فصل حضورش این تیم را دوباره به پردرآمدترین رقابت باشگاهی فوتبال اروپا رساند. هیچ‌کس نمی‌تواند اهمیت قهرمانی در لیگ کنفرانس اروپا و جشن خیابانی پس از آن را زیر سؤال ببرد؛ اما از نظر مالی، دستاورد بزرگ‌تر متعلق به گاسپرینی است.
بااین‌حال، مورینیو هم به‌واسطه ذهنیتی که در باشگاه ایجاد کرد، شایسته قدردانی است. بازیکنانی که او به رهبران تیم تبدیل کرد، از جمله جانلوکا مانچینی، برایان کریستانته و لورنسو پلگرینی، همچنان در رم حضور دارند.
گاسپرینی آخر هفته گذشته گفت: «ژوزه خاطرات فوق‌العاده و علاقه عمیقی در دل مردم به جا گذاشته است، اما تیم ما حالا جنس متفاوتی دارد؛ تیمی که بسیار با آنچه زیر نظر مورینیو بازی می‌کرد، فرق می‌کند.»
رم حالا واقعاً مدعی قهرمانی سری آ به نظر می‌رسد. این تیم در ابتدای فصل گذشته هم وارد کورس قهرمانی شده بود، اما بخشی از این اتفاق به درخشش مایل سویلر، دروازه‌بانی که مورینیو تا حد زیادی نادیده‌اش می‌گرفت، و کلین‌شیت‌های پیاپی تیم مربوط می‌شد. گل‌هایی که تیم‌های تاریخ‌ساز گاسپرینی در آتالانتا به ثمر می‌رساندند، تا پیش از جذب دونیل مالن از استون ویلا در زمستان، به همین راحتی برای رم به دست نمی‌آمدند.
مالن در نیمه دوم فصل گذشته آن‌قدر گل زد که عملکردش این پرسش را به وجود آورد: آیا می‌تواند چنین روندی را در طول یک فصل کامل حفظ کند؟ حالا دیگر جای تردیدی باقی نمانده است.
این روزها رم با اعتمادبه‌نفس خاصی بازی می‌کند؛ اعتمادی که از این باور سرچشمه می‌گیرد که این تیم بیش از هر زمان دیگری در یک دهه اخیر به یک مدعی واقعی قهرمانی نزدیک شده است.
البته باید گفت گاسپرینی هم به‌اندازه مورینیو می‌تواند دردسرساز باشد. در کمتر از یک سال، رانیری از سمتش کناره‌گیری کرد و ریکی ماسارا، مدیر ورزشی باشگاه، نیز رفت. اگر گاسپرینی همان کاریزما و هیبت مورینیو را داشت، احتمالاً با انتقاد از تصمیم‌های داوری، حمله به خبرنگاران و درگیری با مدیران باشگاه، تیترهای مشابهی می‌ساخت. اما هیچ‌کس آن جایگاه و کاریزما را ندارد.
مورینیو آخرین شخصیت واقعاً فراتر از فوتبال در سری آ است. او بیش از هر فرد دیگری در پنج سال گذشته می‌توانست توجه بین‌المللی را به فوتبال ایتالیا جلب کند. نکته قابل‌توجه دیگر این است که حتی موفقیت‌های گاسپرینی هم باعث نشده هواداران نگاهشان را به دوران مورینیو تغییر دهند. آن‌ها با خود نمی‌گویند مورینیو تیم را محدود کرده بود؛ حتی با وجود پیشرفت اخیر رم زیر نظر مربی جدیدی که تقریباً با همان هسته اصلی بازیکنان کار می‌کند.
این مسئله نشان می‌دهد رابطه مورینیو و هواداران رم تا چه اندازه بی‌قیدوشرط است. این مربی ۶۳ ساله خودش بهتر از هر کسی می‌داند که پیروزی و قهرمانی است که نام بازیکنان و مربیان را در تاریخ ماندگار می‌کند. اما موضوع فقط جام‌ها نیست؛ مهم‌تر از همه، احساسی است که مورینیو در دل هواداران ایجاد کرد.
او به شکلی عامه‌پسند و هوشمندانه با هویت رمی‌ها ارتباط برقرار کرد و به بازیکنان جوان بومی، مانند ادواردو بووه و نیکولو پیسیلی، فرصت داد؛ درست مثل همان پسربچه‌ای که در نقاشی دیواری دروگی دیده می‌شود.
محبوبیت مورینیو در رم آن‌قدر زیاد است که آدم را به فکر پرسشی واقعاً عجیب می‌اندازد: آیا گاسپرینی می‌تواند با قهرمان کردن رم در سری آ، برای نخستین بار پس از بیش از ۲۵ سال، در رقابت بر سر محبت هواداران از مورینیو پیشی بگیرد؟
در نگاه اول، پاسخ باید روشن باشد؛ اما روشن نبودن آن، خود گواهی بر نفوذ عمیق مورینیو در دل هواداران رم است.
مورینیو گفته بود: «هواداران رم می‌دیدند که برای من فقط یک چیز اهمیت دارد و آن رم است؛ فقط و فقط رم. من برای آن‌ها سخت جنگیدم و تمام توانم را گذاشتم.
وقتی مورینیو چهارشنبه‌شب به سمت کوروا سود، جایگاه هواداران دوآتشه رم، نگاه می‌کند، انتظار ندارد بنرهای بزرگ یا نمایش‌های هماهنگ و باشکوهی برای استقبال از او آماده شده باشد. اما واقعاً چه کسی را می‌خواهد گول بزند؟ بدون شک اولتراهای رم برنامه ویژه‌ای تدارک دیده‌اند.
یکی از آخرین بنرهایی که آن‌ها در دسامبر ۲۰۲۳ برای مورینیو باز کردند، همه‌چیز را در خود خلاصه کرده بود:
«چشمانی مست از سرخ و زرد، روحی آغشته به رومی‌بودن… ژوزه مورینیو، یک رومانستا برای تمام عمر!»
کامنت‌ها