آیا ژوزه مورینیو میتواند با رئال مادرید قهرمان لیگ قهرمانان شود؟
درموت کوریگان/نیویورک تایمز:
با یک پیچش جالب در سرنوشت، نخستین بازی مورینیو در لیگ قهرمانان اروپا در دوره جدید حضورش روی نیمکت رئال مادرید، سهشنبه شب مقابل اینتر در ورزشگاه سانتیاگو برنابئو خواهد بود.
وقتی مورینیو در پایان فصل ۲۰۱۰-۲۰۰۹ برای نخستین بار هدایت رئال مادرید را برعهده گرفت، بهتازگی با اینتر به سهگانه قهرمانی شامل لیگ قهرمانان اروپا، سریآ و جام حذفی ایتالیا دست یافته بود و بسیاری او را محتملترین گزینه برای پایان دادن به انتظار طولانی غول اسپانیایی برای کسب دهمین جام اروپایی میدانستند.
سه سال پرتنش بعدی او در هدایت تیمی مملو از ستارههایی همچون کریستیانو رونالدو، کریم بنزما و کاکا، هر فصل با ناکامی دردناک در مرحله نیمهنهایی لیگ قهرمانان به پایان رسید.
از زمان جدایی مورینیو در سال ۲۰۱۳، رئال مادرید شش بار قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شده است؛ سه قهرمانی با هدایت کارلو آنچلوتی در سالهای ۲۰۱۴، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ و سه قهرمانی زیر نظر زینالدین زیدان در سالهای ۲۰۱۶، ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸.
مورینیو از آن زمان در هشت دوره لیگ قهرمانان، از جمله مراحل مقدماتی، با پنج باشگاه مختلف حضور داشته است. اما برای پیدا کردن آخرین باری که او در مرحله حذفی اصلی لیگ قهرمانان یک بازی را برده، باید به فصل ۲۰۱۴-۲۰۱۳ برگردیم. تیم چلسی او در آن فصل تا نیمهنهایی پیش رفت، اما مقابل اتلتیکو مادرید شکست خورد؛ شکستی که عملکرد تیبو کورتوا، دروازهبان اتلتیکو که آن زمان بهصورت قرضی از چلسی در این تیم بازی میکرد، نقش مهمی در آن داشت.
در فصل ۲۰۱۵-۲۰۱۴، چلسی مورینیو بازیکنانی همچون کورتوا، ادن هازارد، سسک فابرگاس و دیگو کاستا را در اختیار داشت. آنها در مرحله یکهشتم نهایی برابر پاریسنژرمن از شرایط خوبی برخوردار بودند؛ بهخصوص اینکه زلاتان ابراهیموویچ در اوایل بازی برگشت در لندن از زمین اخراج شد. با این حال، تیم لوران بلان حتی با یک بازیکن کمتر توانست در مجموع ۱۲۰ دقیقه کمی بیشتر از چلسی مالک توپ باشد و در نهایت با اتکا به قانون گل زده در خانه حریف صعود کرد؛ اتفاقی که انتقادات شدیدی را از نحوه مدیریت مورینیو در این مسابقه به دنبال داشت.
گری نویل، مدافع سابق منچستریونایتد، در شبکه اسکای اسپورتس گفت:
«خجالتآور است. چلسی فکر میکرد بهراحتی میتواند راهی مرحله یکچهارم نهایی شود؛ اما حالا دارد از رقابتها خارج میشود.»
فصل بعد، چلسی در مرحله گروهی لیگ قهرمانان صدرنشین شد، اما عملکرد ضعیف تیم در لیگ برتر باعث شد مورینیو در اواسط دسامبر از سمت خود برکنار شود.
حضور بعدی مورینیو در لیگ قهرمانان به فصل ۲۰۱۸-۲۰۱۷ و دوران حضورش در منچستریونایتد برمیگردد. یونایتد مرحله گروهی را بهراحتی پشت سر گذاشت و در شش بازی به پنج پیروزی رسید.
یونایتد پیش از رویارویی با سویا در مرحله یکهشتم نهایی، یکی از مدعیان جدی صعود به شمار میرفت؛ هرچند در آستانه این تقابل، شرایط تیم چندان آرام نبود و مورینیو با برخی از بازیکنان بزرگ تیم که از نظر او عملکردی پایینتر از انتظار داشتند، دچار اختلاف شده بود.
در اقدامی بحثبرانگیز، پل پوگبا، هافبک سرشناس تیم، برای بازی رفت در اسپانیا جای خود را به اسکات مکتامینی ۲۱ ساله داد. آن مسابقه با تساوی بدون گل به پایان رسید؛ نتیجهای که بخش عمده آن را باید مدیون مجموعهای از مهارهای فوقالعاده داوید دخیا، بهترین بازیکن زمین، دانست.
بازی برگشت نیز تا دقایق پایانی بدون گل دنبال شد و هواداران حاضر در اولدترافورد که از تاکتیکهای محتاطانه منچستریونایتد به ستوه آمده بودند، با فریاد «حمله، حمله، حمله» اعتراض خود را نشان میدادند.
اما دو ضربه دیرهنگام وسام بنیِدِر، مهاجم سویا، کار یونایتد را تمام کرد و تیم اسپانیایی را به مرحله بعد فرستاد. روملو لوکاکو هم یک گل برای یونایتد زد، اما این گل چیزی جز تسکینی اندک برای تیمش نبود.
مورینیو حاضر نشد مسئولیت این شکست را بپذیرد و در عوض، در نشست خبری پس از بازی حدود ۱۲ دقیقه درباره فقدان چیزی صحبت کرد که خودش آن را «میراث فوتبالی» منچستریونایتد میدانست.
مورینیو در دسامبر ۲۰۱۸ از منچستریونایتد اخراج شد و تقریباً یک سال بعد، در نوامبر ۲۰۱۹، با تاتنهام به فوتبال بازگشت و جانشین مائوریسیو پوچتینو شد؛ مربیای که تاتنهام را در فصل قبل به فینال لیگ قهرمانان رسانده بود.
تاتنهام در آن فصل با پیروزی مقابل المپیاکوس در مرحله گروهی، صعودش به یکهشتم نهایی را قطعی کرد، اما تیمی که با مصدومیتهای متعدد دستوپنجه نرم میکرد، در این مرحله طی دو بازی رفت و برگشت با نتیجه ۴-۰ مغلوب لایپزیگ آلمان شد.
برای مدتی به نظر میرسید این شکست شاید آخرین تلاش مورینیو برای فتح لیگ قهرمانان باشد. در دوران حضورش در رم، فعالیت اروپایی او به رقابتهای رده پایینتر محدود شد؛ ابتدا در فینال لیگ کنفرانس اروپا فصل ۲۰۲۲-۲۰۲۱، فاینورد را با نتیجه ۱-۰ شکست داد و قهرمان شد، اما فصل بعد در فینال لیگ اروپا مقابل سویا در ضربات پنالتی شکست خورد.
در فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۴، مورینیو که این بار هدایت فنرباغچه ترکیه را بر عهده داشت، در مرحله یکهشتم نهایی لیگ اروپا مقابل رنجرز قرار گرفت. با این حال، حواشی پیش از این دیدار بیشتر تحت تأثیر درگیری علنی مورینیو با یکی دیگر از بازیکنان تیم خودش بود؛ این بار آلن سنماکسیمین، مهاجم فرانسوی فنرباغچه.
پس از آنکه رنجرز در پی تساوی ۳-۳ در مجموع دو بازی، در ضربات پنالتی به پیروزی رسید، مورینیو با عصبانیت به عملکرد داوری که از نظر او جانبدارانه بود، اعتراض کرد. بسیاری از این پرسش را مطرح کردند که آیا دوران حضور او در سطح اول فوتبال اروپا به پایان رسیده است؟
مورینیو در نشست خبری پس از شکست گفت: «برای رسیدن به فینالهای اروپایی، معمولاً همهچیز به باشگاهی که در آن هستید بستگی دارد.»
وقتی از او پرسیدند آیا همچنان خودش را در حد مربیای میداند که میتواند بزرگترین جامها را فتح کند، با اظهارنظری که بسیاری را ناراحت کرد، گفت حتی رسیدن به مرحله نیمهنهایی نیز برای یک باشگاه ترکیهای یک «مأموریت غیرممکن» است.
آگوست سال بعد، پس از شکست مقابل بنفیکا در مرحله پلیآف لیگ قهرمانان، مورینیو از فنرباغچه اخراج شد. اما به شکلی باورنکردنی، همین ناکامی در نهایت زمینهساز بازگشت او به لیگ قهرمانان در فصل گذشته شد؛ چرا که بنفیکا تنها چند هفته بعد مورینیو را به خدمت گرفت.
پنج شکست در هفت بازی نخست مرحله لیگ باعث شد بنفیکا در آخرین بازی خود چارهای جز شکست دادن رئال مادرید نداشته باشد و همزمان امیدوار باشد نتایج زیادی در سایر مسابقات در اواخر ژانویه به سودش رقم بخورد.
آن شب دراماتیک با اتفاقی باورنکردنی همراه شد؛ آناتولی تروبین، دروازهبان بنفیکا، در وقتهای تلفشده گلزنی کرد و به شکلی شگفتانگیز تیمش را به مرحله حذفی فرستاد؛ جایی که بنفیکا بار دیگر با رئال مادرید روبهرو شد.
آن مرحله پلیآف حذفی نیز صحنههای دراماتیک بیشتری به همراه داشت. بازی رفت پس از آن متوقف شد که وینیسیوس جونیور مدعی شد گانلوکا پرستیانی، بازیکن بنفیکا، به او توهین نژادپرستانه کرده است؛ ادعایی که پرستیانی آن را رد کرد. با این حال، پرستیانی بعدها از سوی یوفا و فیفا محروم شد، چرا که پذیرفت به مهاجم رئال مادرید توهینی با ماهیت همجنسگراستیزانه ــ و نه نژادپرستانه ــ کرده است. مورینیو نیز در شب ۱۷ فوریه، وینیسیوس جونیور را به تحریک این اتفاق متهم کرد.
پس از آن مسابقه، تصور اینکه فرصت بعدی مورینیو برای حضور در لیگ قهرمانان با رئال مادرید رقم بخورد، بسیار دشوار بود. رئال تیم برتر میدان بود و با پیروزی ۳-۱ در مجموع دو بازی به مرحله یکهشتم نهایی صعود کرد.
اما در پایان فصل گذشته، فلورنتینو پرز، رئیس رئال مادرید، برای ایجاد تغییر و تحول در تیمی که برای دومین فصل متوالی نتوانسته بود هیچ جام مهمی کسب کند، به سراغ مورینیو رفت.
مورینیو نخستین مربی باتجربه و قهرمان لیگ قهرمانان نیست که دوران حرفهایاش رو به افول به نظر میرسید، اما در نهایت با بازگشتی غافلگیرکننده به پایتخت اسپانیا فرصت دوبارهای پیدا کرد.
آنچلوتی در ژوئن ۲۰۲۱ برای دومین بار بهعنوان سرمربی رئال مادرید منصوب شد؛ در حالی که پیش از آن، اورتون را به رتبه دهم جدول لیگ برتر رسانده بود. او چهار سال بود که در یک دیدار حذفی لیگ قهرمانان حضور نداشت.
کمتر از ۱۲ ماه پس از آنکه آنچلوتی تماس پرز را پذیرفت، او بار دیگر جام قهرمانی لیگ قهرمانان را بالای سر برد. دو فصل بعد نیز این مربی ایتالیایی دوباره قهرمان این رقابتها شد و تعداد قهرمانیهای شخصیاش در جام باشگاههای اروپا را به پنج رساند؛ رکوردی که بیش از هر مربی دیگری است.
حالا سؤال بزرگ در برنابئو این است که آیا مورینیو هم میتواند در سالهای پایانی دوران مربیگریاش، مسیری مشابه آنچلوتی را طی کند و یک بازگشت بزرگ را رقم بزند؟
نبوغ آنچلوتی در دومین دوره حضورش روی نیمکت رئال مادرید، در این بود که بازیکنانش را بهخوبی میشناخت و میدانست چگونه در بزرگترین مسابقات، آنها را به بهترین شکل ممکن انگیزه بدهد. او همچنین به تاریخ درخشان باشگاه در این رقابتها تکیه کرد؛ بهویژه در جریان مجموعهای از بازگشتهای خارقالعادهای که رئال در مسیر قهرمانی فصل ۲۰۲۱-۲۲ رقم زد.
آن پیروزیها بیش از پیش بر منحصربهفرد بودن رئال مادرید در فوتبال سطح اول جهان تأکید کردند؛ بهخصوص در دوران ریاست طولانیمدت پرز. چالش هر مربی در برنابئو این است که به تیم انسجام و سازماندهی جمعی کافی بدهد، بدون آنکه سبک بازی یا آزادی عمل و غرور بزرگترین ستارههای تیم را محدود کند.
مورینیو بدون شک این موضوع را بهخوبی میداند؛ هم بهخاطر تجربه شخصیاش در نخستین دوره حضورش در مادرید و هم بهخاطر اینکه در دوران دوری از این باشگاه دیده است چه چیزهایی در رئال جواب دادهاند و چه چیزهایی ــ مانند فصل گذشته، ابتدا تحت هدایت ژابی آلونسو و سپس آلوارو آربلوا ــ جواب ندادهاند.
از زمان بازگشتش در ژوئن، این مربی پرتغالی تلاش کرده تصویری از شخصیتی بسیار آرامتر و رویکردی بسیار منعطفتر نسبت به دوره قبلی حضورش در رئال ارائه دهد.
«هنوز همان DNA قبلی را دارم.» مورینیو در گفتوگو با برنامه تلویزیونی اسپانیایی الچیرینگیتو گفت؛ این تنها مصاحبهای است که او از زمان بازگشتش به مادرید انجام داده است.
«واضح است که نمیتوانم پنهان کنم چه کسی هستم یا سعی کنم آدم دیگری باشم. (اما) حالا خیلی پختهتر شدهام، احساساتیبودنم کمتر شده و کنترل بیشتری روی خودم دارم.»
تلاش مورینیو برای نزدیکتر شدن به بازیکنان، بهویژه در قبال ستارههای اصلی تیم، کاملاً مشهود بوده است. او بهصراحت از وینیسیوس جونیور حمایت کرده و از هواداران مادرید خواسته از بازیکنی حمایت کنند که فصل گذشته بارها از سوی آنها هو شده بود. مورینیو در همان مصاحبه با الچیرینگیتو، درباره صحبتهایی که پس از دیدار برابر بنفیکا درباره این بازیکن بر زبان آورده بود نیز توضیح داد.
حرفهایی که مورینیو در آن شب زد، به مذاق وینیسیوس جونیور خوش نیامد؛ منابع نزدیک به این بازیکن در آن زمان این موضوع را تأیید کردند. آنها بهصورت ناشناس صحبت کردند، چرا که اجازه اظهارنظر درباره این موضوع را نداشتند. همین منابع بعدها گفتند وینیسیوس مشکلی با انتخاب مورینیو بهعنوان سرمربی رئال مادرید نداشته است. این مهاجم ۲۶ ساله نیز ماه گذشته قراردادش را تمدید کرد؛ آن هم با وجود علاقه جدی آرسنال به جذب او.
مورینیو گفت: «پرستیانی بازیکن من بود. همین، بحث دیگری وجود ندارد. اگر پرستیانی بازیکن من باشد… حتی اگر ۲۰ بازیکن دیگر هم بیایند، من کنار پرستیانی هستم و تمام. وینی حالا این را میداند؛ میداند من در کدام سمت ایستادهام و میداند که میتواند روی من حساب کند تا پشتش بایستم.»
جود بلینگام در نقش هافبک تهاجمی که آزادی عمل زیادی به این بازیکن انگلیسی میدهد، عملکرد بسیار خوبی داشته است. کیلیان امباپه نیز فصل جدید لالیگا را فوقالعاده آغاز کرده و در چهار بازی، چهار گل به ثمر رسانده است. خط دفاعی اما هنوز آن استحکام و ثباتی را که سرمربی جدید تیم میخواهد نشان نداده و رئال مادرید جمعه شب هم در دیداری که تا حدی بدشانس بود، با نتیجه یک بر صفر مقابل رئال بتیس شکست خورد. با این حال، برای قضاوت درباره تیم جدید مورینیو هنوز خیلی زود است.
با این حال، این «مورینیوی جدید» کاملاً تغییر نکرده است. او همچنین درباره ضرورت بازگرداندن تمرکز و انگیزه به تیمی صحبت کرده که طی دو فصل گذشته پایینتر از انتظارات ظاهر شده است.
این دیدگاه با روایتی همخوانی دارد که بسیاری در برنابئو، از جمله فلورنتینو پرز و خود مورینیو، همواره بر آن تأکید داشتهاند. آنها معتقدند ذهنیت پیروزی که مورینیو در نخستین دوره حضورش در باشگاه ایجاد کرد، یکی از عوامل کلیدی موفقیتهای رئال مادرید در لیگ قهرمانان اروپا پس از جدایی او بوده است.
حالا که رقابتهای اروپایی جدید آغاز شده، امیدواری در برنابئو این است که شناخت عمیق مورینیو از آنچه برای رئال مادرید در لیگ قهرمانان جواب میدهد، اهمیت بیشتری از کارنامه نهچندان خوب او در این رقابتها طی یک دهه گذشته داشته باشد.
لوکا مودریچ، ستاره سابق رئال مادرید که اکنون در میلان بازی میکند و چهارشنبه ۴۱ ساله میشود، هفته گذشته به مارکا گفت:
«فکر میکنم بازگشت مورینیو تصمیم فوقالعادهای است، چون او یک برنده بزرگ است و باشگاه را بهخوبی میشناسد.»
اینکه این نظریه در برخورد با واقعیت هم دوام خواهد آورد یا نه، هنوز مشخص نیست؛ اما بعید است هواداران فوتبال بخواهند تلاش مورینیو برای بازگرداندن رئال مادرید به مراحل پایانی لیگ قهرمانان اروپا در فصل پیش رو را از دست بدهند.
چه کارنامه درخشانی با این وضع بعید میدونم مورینیو برف مادرید رو ببینه